Oktay Sinanoğlu
1935, Bari, İtalya — ☾ 2015
Oktay Sinanoğlu, moleküler orbital kuramına yaptığı katkılarla dünyaca tanınan bir kuramsal kimyagerdir. Yale Üniversitesi'nin en genç profesörlerinden biri olan Sinanoğlu, Türkiye'ye döndükten sonra dil, eğitim ve milli egemenlik konularında da etkili bir kamusal entelektüel olmuştur.
Oktay Sinanoğlu, 25 Şubat 1935'te İtalya'nın Bari şehrinde dünyaya geldi. Babası Nüzhet Sinanoğlu, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk diplomatlarından biriydi; annesi Mürşide Hanım ise eğitimli ve kültürlü bir aileden geliyordu. Diplomatik görevler nedeniyle çocukluğunun bir kısmını yurt dışında geçiren Sinanoğlu, ailesinin Ankara'ya yerleşmesiyle birlikte Türkiye'deki eğitim hayatına başladı.
Ankara'da TED Ankara Koleji'ne devam eden Sinanoğlu, erken yaşlardan itibaren fen bilimlerine olağanüstü bir yatkınlık gösterdi. 1953 yılında TED Ankara Koleji'nden mezun olduktan sonra Amerika Birleşik Devletleri'ne giderek California Üniversitesi Berkeley kampüsünde kimya eğitimine başladı. Berkeley'de hem lisans hem de doktora eğitimini tamamladı; 1956'da lisans, 1959'da ise kuramsal kimya alanında doktora derecesini aldı. Doktora tezinde çok elektronlu sistemlerin kuantum mekaniği üzerine çalıştı.
Doktora sonrası araştırmalarını Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde (MIT) sürdüren Sinanoğlu, burada kuramsal kimyanın önde gelen isimleriyle çalışma imkanı buldu. 1960-1962 yılları arasında MIT'de araştırma görevlisi olarak bulundu ve bu dönemde yayımladığı makalelerle uluslararası bilim dünyasının dikkatini çekti.
1962 yılında, henüz 27 yaşındayken Yale Üniversitesi Kimya Bölümü'ne tam profesör olarak atandı. Bu atama, Yale tarihinde o güne kadar görülen en genç profesörlük unvanlarından biriydi. Yale'deki çalışmaları sırasında geliştirdiği 'Çok Cisim Pertürbasyon Kuramı' (Many-Body Perturbation Theory) ve sigma moleküler orbital kuramı, kuantum kimyası alanında çığır açan katkılar olarak değerlendirildi. Özellikle çok elektronlu atomların ve moleküllerin etkileşimlerini açıklayan kuramsal çerçevesi, dünya genelinde yüzlerce bilim insanı tarafından referans alındı.
Sinanoğlu, uluslararası bilim dünyasındaki başarılarının yanı sıra Türkiye ile bağlarını hiçbir zaman koparmadı. 1970'li yıllardan itibaren Boğaziçi Üniversitesi ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nde misafir profesör olarak dersler verdi. TÜBİTAK Bilim Kurulu üyeliği yaparak Türkiye'nin bilim politikalarının şekillendirilmesine katkıda bulundu. 1981 yılında TÜBİTAK Bilim Ödülü'nü, 1983'te Alexander von Humboldt Bilim Ödülü'nü aldı.
Bilimsel kariyerinin olgunluk döneminde Sinanoğlu, giderek artan bir şekilde Türkiye'nin eğitim politikalarına, dil meselesine ve milli egemenlik konularına yöneldi. 1999 yılında yayımlanan 'Bye Bye Türkçe' adlı eseri, Türkiye'deki yabancı dille eğitim politikalarına yönelik kapsamlı bir eleştiri niteliği taşıyordu. Bu eser, geniş kitlelere ulaşarak Sinanoğlu'nu akademik çevrelerin ötesinde bir kamusal entelektüel haline getirdi.
2000'li yıllarda 'Hedef Türkiye', 'Ne Yapmalı?', 'Açık Bilim' gibi eserleriyle Türkiye'nin uluslararası konumunu, küreselleşme sürecini ve ekonomik bağımsızlık meselesini ele aldı. Bilim insanı kimliğiyle edindiği uluslararası perspektifi, ulusal sorunların çözümüne taşıma çabası, onu Türkiye'nin düşünce hayatında özgün bir konuma yerleştirdi.
Sinanoğlu, Türkçe'nin bilim dili olarak geliştirilmesi konusunda somut adımlar da attı. 'Türkçe Bilim Terimleri Sözlüğü' çalışması, bilimsel kavramların Türkçe karşılıklarını sistematik olarak ortaya koyan öncü bir girişimdi. Bilimin her alanda Türkçe yapılabileceğini, bunun ulusal kalkınmanın vazgeçilmez bir koşulu olduğunu savundu.
19 Nisan 2015'te İstanbul'da hayatını kaybeden Oktay Sinanoğlu, geride hem uluslararası bilim literatüründe kalıcı iz bırakan kuramsal çalışmalar hem de Türkiye'nin eğitim ve dil politikalarına dair süregelen bir tartışma mirası bıraktı. Bilim ile milli bilinç arasında köprü kurma çabası, onu Türk düşünce tarihinin benzersiz figürlerinden biri yapmıştır.
Eğitim Hayatı
Kariyer Kronolojisi
Dergiler & Gazeteler
Yayınevleri
Üretim Dönemleri
Uluslararası Bilimsel Yayınlar Dönemi
Kuantum kimyası ve moleküler orbital kuramı alanında İngilizce bilimsel makalelerin ve monografların yayımlandığı en verimli akademik dönem.
Türkçe Bilim Eserleri Dönemi
Uluslararası bilimsel birikimini Türkçe'ye aktardığı, bilim terimlerinin Türkçe karşılıklarını oluşturduğu dönem.
Kamuoyu Eserleri Dönemi
Dil politikası, milli egemenlik ve küreselleşme konularında geniş kitlelere hitap eden deneme kitaplarının yayımlandığı dönem.
Son Dönem Değerlendirmeleri
Hayat boyu birikimini toplumsal mesajlarla harmanlayan son eserlerinin yayımlandığı dönem.
Düşünsel Çizgi
Sinanoğlu, uluslararası bilim dünyasında kuantum kimyası ve moleküler orbital kuramı alanlarında çığır açan katkılarda bulunmuştur. Akademik kariyerinin yanı sıra, Türkiye'nin kendi dilinde bilim yapmasını, eğitim politikalarını ulusal çıkarlar doğrultusunda şekillendirmesini ve bilimsel-teknolojik bağımsızlığını kazanmasını savunmuştur. Bilim ile milli bilinç arasında köprü kurma çabası, onu Türk düşünce tarihinde benzersiz bir konuma yerleştirmiştir.
Eğitim Dönemi (1953-1959)
1953–1959ABD'de lisans ve doktora eğitimi; kuramsal kimyanın temellerinin atıldığı, bilimsel merakın şekillendiği dönem.
Erken Akademik Kariyer (1960-1970)
1960–1970MIT ve Yale'deki araştırmalarla çok elektronlu sistemler kuramı ve sigma moleküler orbital kuramının geliştirildiği dönem. Uluslararası bilim dünyasında tanınma.
Olgunluk ve Türkiye Bağı (1970-1999)
1970–1999Boğaziçi Üniversitesi ile bağların güçlendirilmesi, Türkçe bilim eserleri yazılması ve bilim politikasına yönelme dönemi. TÜBİTAK Bilim Kurulu üyeliği.
Kamusal Entelektüel (1999-2008)
1999–2008Dil politikası, milli egemenlik ve küreselleşme eleştirisi konularında yoğun yazarlık ve konferans faaliyetleri. Geniş kamuoyu ile buluşma dönemi.
Son Dönem (2008-2015)
2008–2015Düşünsel mirasının olgunlaştığı, yeni nesillere aktarım çabasının sürdüğü ve bilim-millet ilişkisi üzerine son değerlendirmelerin yapıldığı dönem.
Önemli Dönüm Noktaları
Kamusal Faaliyetler
Uzmanlık Alanları & Kavramlar
Uzmanlık Alanları
Temel Kavramlar
Vefatı
2015 — 19 Nisan'da İstanbul'da vefat etti.
Toplam 22 eser · Kronolojik sıralama (yeniden eskiye)
2010'ler
Türk Dünyası
DenemeBilim, Eğitim ve Türkiye
Deneme2000'ler
Savaş ve Barış
DenemeTek Çare Devrim
DenemeAçık Bilim
DenemeBüyük Uyanış
DenemeBir Türk Dehasının Romanı
OtobiyografiHedef Türkiye
DenemeNe Yapmalı?
DenemeGenetik Mühendisliği ve Klonlama
Araştırma1990'ler
Bye Bye Türkçe
Deneme1980'ler
Kimyada Kuramsal Kavramlar
Araştırma1970'ler
Modern Atom Teorisi
AraştırmaSigma Molecular Orbital Theory
Araştırma1960'ler
Akademik Makaleler
Many-Electron Theory of Noncovalent Interactions
Sigma Molecular Orbital Theory
Relation Between Inner-Shell Binding Energies
Theory of Atomic Structure Including Electron Correlation
Perturbation Theory of Many-Electron Atoms and Molecules
Many-Body Theory of Molecules, Solids, and Plasmas
Electron Correlation and Molecular Properties
Konferans Bildirileri
Many-Electron Theory of Complex Atoms
Sigma Molecular Orbital Method and Its Applications
Türkçe ile Bilim Yapmanın Gerekliliği
Program Serileri
Düzenli yayınlanan program ve seri içerikler
Oktay Sinanoğlu ile Bilim Sohbetleri
TRT 2TRT'de yayımlanan ve bilim, eğitim, dil politikası konularının ele alındığı söyleşi programı.
Hedef Türkiye Özel Programı
Kanal DSinanoğlu'nun Hedef Türkiye kitabı çerçevesinde yaptığı özel televizyon programı.
Konferanslar
4 konferans ve panel kaydı
Röportajlar
5 röportaj ve söyleşi
Köşe Yazarlığı
Akademik Görevler
Research Associate — MIT (Massachusetts Institute of Technology)
Full Professor — Yale University
Profesör (Misafir) — Boğaziçi Üniversitesi
Misafir Profesör — Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ)
Misafir Araştırmacı — CERN (Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi)
Ödüller
Yale'in en genç profesörü unvanı
27 yaşında Yale Üniversitesi'nde tam profesör olarak atandı.
Alfred P. Sloan Research Fellowship
Genç bilim insanlarına verilen prestijli Amerikan bilim ödülü.
TÜBİTAK Bilim Ödülü
Kuramsal kimya alanındaki uluslararası katkıları dolayısıyla Türkiye'nin en prestijli bilim ödülü.
Alexander von Humboldt Bilim Ödülü
Almanya'nın en prestijli bilim ödüllerinden biri; kuramsal kimyadaki üstün katkıları nedeniyle verildi.
Japonya Bilim Teşvik Derneği Ödülü
Kuramsal kimya alanındaki çalışmaları nedeniyle Japonya tarafından verilen prestijli ödül.
Uluslararası Kuantum Moleküler Bilim Akademisi Üyeliği
Kuantum kimyasına katkıları dolayısıyla seçilen sınırlı sayıdaki bilim insanından biri.
Turkish-American Scientists and Scholars Association (TASSA) Onur Ödülü
Türk-Amerikan bilim camiasına yaptığı katkılar nedeniyle.
Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Şeref Üyeliği
Kuramsal kimya alanındaki uluslararası katkıları ve bilim politikası çalışmaları nedeniyle.
Tez Danışmanlıkları
Electron Correlation in Small Molecules
Application of Many-Body Theory to Molecular Systems
Sigma Orbital Analysis of Hydrocarbon Molecules
Kurumsal Roller
Bilim Kurulu Üyesi — TÜBİTAK
Türkiye'nin bilim ve teknoloji politikalarının belirlenmesine katkı sağladı.
Onursal Üye — Türk Kimya Derneği
Türk kimya camiasının gelişimine yönelik çalışmalara destek verdi.
Kurucu Üye — Türkçe ile Bilim Platformu
Bilimin Türkçe yapılması gerektiğini savunan sivil inisiyatifin kurucuları arasında yer aldı.
Danışman — Milli Eğitim Bakanlığı Danışma Kurulu
Eğitim politikalarının şekillendirilmesinde bilimsel perspektif sundu.
Siyasi Faaliyetler
Türkiye'nin AB üyelik sürecine muhalefet kampanyası yürütücüsü
Milli egemenlik ve bağımsızlık konularında kamuoyu bilinçlendirme faaliyetleri
Zaman Çizelgesi
25 Şubat'ta İtalya'nın Bari şehrinde diplomat bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi.
Ailesiyle birlikte Ankara'ya yerleşti ve ilkokul eğitimine başladı.
TED Ankara Koleji'ne girdi.
TED Ankara Koleji'nden üstün başarıyla mezun oldu.
Amerika Birleşik Devletleri'ne giderek UC Berkeley'de kimya eğitimine başladı.
UC Berkeley'de kimya lisans eğitimini tamamladı.
UC Berkeley'de kuramsal kimya alanında doktora derecesini aldı.
MIT'de doktora sonrası araştırmacı olarak çalışmaya başladı.
İlk önemli bilimsel makaleleri Physical Review ve Physical Review Letters'da yayımlandı.
27 yaşında Yale Üniversitesi'nde tam profesör olarak atandı; Yale tarihinin en genç profesörlerinden biri oldu.
Alfred P. Sloan Research Fellowship'i kazandı.
'Many-Electron Theory of Atoms, Molecules and Their Interactions' yayımlandı.
'New Methods in Molecular Orbital Theory' yayımlandı.
CERN'de misafir araştırmacı olarak çalışma yaptı.
Boğaziçi Üniversitesi Kimya Bölümü'nde misafir profesör olarak göreve başladı.
'Sigma Molecular Orbital Theory' monografı yayımlandı.
'Sahici Bilim: Sigma Moleküler Orbital Kuramı' yayımlandı.
'Tahtı Deviren Bilim: Moleküler Orbital Kuramı' TÜBİTAK tarafından yayımlandı.
'Modern Atom Teorisi' Türkçe ders kitabı olarak yayımlandı.
TÜBİTAK Bilim Ödülü'nü aldı.
Alexander von Humboldt Bilim Ödülü'ne layık görüldü.
'Türkçe Bilim Terimleri Sözlüğü' TÜBİTAK desteğiyle yayımlandı.
'Bye Bye Türkçe' yayımlanarak Sinanoğlu'nu kamusal entelektüel haline getirdi.
'Genetik Mühendisliği ve Klonlama' yayımlandı.
'Hedef Türkiye' ve 'Ne Yapmalı?' eserleri yayımlandı.
'Bir Türk Dehasının Romanı' otobiyografik eseri yayımlandı.
'Büyük Uyanış' yayımlandı.
'Açık Bilim' ve 'AB'nin ve ABD'nin Kıskacındaki Ülke: Türkiye' yayımlandı.
'Tek Çare Devrim' yayımlandı.
'Bilim, Eğitim ve Türkiye' yayımlandı.
19 Nisan'da İstanbul'da vefat etti.
Entelektüel Gelişim Dönemleri
Eğitim Dönemi (1953-1959)
1953–1959ABD'de lisans ve doktora eğitimi; kuramsal kimyanın temellerinin atıldığı, bilimsel merakın şekillendiği dönem.
Erken Akademik Kariyer (1960-1970)
1960–1970MIT ve Yale'deki araştırmalarla çok elektronlu sistemler kuramı ve sigma moleküler orbital kuramının geliştirildiği dönem. Uluslararası bilim dünyasında tanınma.
Olgunluk ve Türkiye Bağı (1970-1999)
1970–1999Boğaziçi Üniversitesi ile bağların güçlendirilmesi, Türkçe bilim eserleri yazılması ve bilim politikasına yönelme dönemi. TÜBİTAK Bilim Kurulu üyeliği.
Kamusal Entelektüel (1999-2008)
1999–2008Dil politikası, milli egemenlik ve küreselleşme eleştirisi konularında yoğun yazarlık ve konferans faaliyetleri. Geniş kamuoyu ile buluşma dönemi.
Son Dönem (2008-2015)
2008–2015Düşünsel mirasının olgunlaştığı, yeni nesillere aktarım çabasının sürdüğü ve bilim-millet ilişkisi üzerine son değerlendirmelerin yapıldığı dönem.
Üretim Dönemleri
Uluslararası Bilimsel Yayınlar Dönemi
Kuantum kimyası ve moleküler orbital kuramı alanında İngilizce bilimsel makalelerin ve monografların yayımlandığı en verimli akademik dönem.
Türkçe Bilim Eserleri Dönemi
Uluslararası bilimsel birikimini Türkçe'ye aktardığı, bilim terimlerinin Türkçe karşılıklarını oluşturduğu dönem.
Kamuoyu Eserleri Dönemi
Dil politikası, milli egemenlik ve küreselleşme konularında geniş kitlelere hitap eden deneme kitaplarının yayımlandığı dönem.
Son Dönem Değerlendirmeleri
Hayat boyu birikimini toplumsal mesajlarla harmanlayan son eserlerinin yayımlandığı dönem.
Alıntılar
"Dil giderse bilim gider, bilim giderse ülke gider."
"Bir millet kendi dilinde bilim yapmıyorsa, o millet başka milletlerin kölesidir."
"Türkiye, dünyanın en büyük potansiyeline sahip ülkelerinden biridir. Yeter ki kendi insanına güvensin."
"Yale'de profesör olmak kolay, Türkiye'de doğruyu söylemek zor."
"Bilim başka dilde yapılmaz, bilim kendi dilinde yapılır. Japonlar Japonca, Almanlar Almanca, Ruslar Rusça bilim yapar. Biz neden İngilizce yapalım?"
"Dünyada hiçbir gelişmiş ülke, kendi anadilinden başka bir dilde eğitim yaparak kalkınmamıştır."
"Eğitimde yabancı dile geçmek, milletin hafızasını silmek demektir."
"Ben Yale'de profesörlük yapmış bir adamım. Ama benim asıl davamı Türkiye'dir."
"Bilimde kopya çekmek olmaz. Her millet kendi bilimini kendisi yapacak."
"Türkçe ile her bilim dalında eser verilebilir. Bunu bizzat yaptım, gösterdim."
"Küreselleşme dedikleri şey, güçlü ülkelerin zayıf ülkeleri yutmasından başka bir şey değildir."
"Millet olarak ayakta kalmanın birinci şartı, kendi dilinle düşünmek ve kendi dilinle bilim yapmaktır."
"Bu ülkenin çocukları dünyanın en zeki çocuklarıdır. Onlara sadece fırsat verilmesi yeter."
"Bir ülke kendi dilinde ders kitabı yazamıyorsa, o ülke sömürgedir."
"Bilimi Türkçe yapmak milliyetçilik değil, akılcılıktır. Dünyanın bütün gelişmiş ülkeleri bunu yapar."
"Kendi bilim dilini oluşturmayan bir millet, başkalarının aklıyla düşünmeye mahkumdur."
Kaynakça
TÜBİTAK, Oktay Sinanoğlu Biyografisi .
Yale University, Faculty Profile: Oktay Sinanoğlu .
Sinanoğlu, Oktay, Many-Electron Theory of Atoms, Molecules and Their Interactions (1964). Academic Press .
Boğaziçi Üniversitesi, Oktay Sinanoğlu Akademik Profili .
Sinanoğlu, Oktay, Bye Bye Türkçe (1999). Otopsi Yayınları .
Sinanoğlu, Oktay, Hedef Türkiye (2003). Otopsi Yayınları .
International Academy of Quantum Molecular Science, Member Profile: Oktay Sinanoğlu .
Alexander von Humboldt Stiftung, Humboldt Research Award Recipients .
Türk Kimya Derneği, Oktay Sinanoğlu ve Türk Kimya Bilimi .
Milliyet Gazetesi, Oktay Sinanoğlu ile Söyleşi (2003) .
Hürriyet Gazetesi, Yale'in Türk Dehası: Oktay Sinanoğlu (2004) .
TRT Arşiv, Oktay Sinanoğlu Belgesel Arşivi .
Cumhuriyet Gazetesi, Bilim İnsanı Oktay Sinanoğlu'nu Kaybettik (2015) .
ODTÜ Kimya Bölümü, Oktay Sinanoğlu Anma Yazısı (2015) .
NTV, Oktay Sinanoğlu: Bir Bilim İnsanının Portresi (2015) .
Biyografi.info, Oktay Sinanoğlu Hayatı ve Eserleri .
Bu sayfada bir hata mı var?
Hata Bildir