Yaşar Nuri Öztürk
1951, Bayburt — ☾ 2016
Yaşar Nuri Öztürk (1951-2016), Türkiye'nin en etkili ilahiyatçılarından biridir. Kur'an merkezli, hurafelerden arındırılmış bir İslam anlayışını savunmuş, elliden fazla kitabı ve televizyon programlarıyla milyonlara ulaşmıştır. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nde profesör ve dekan olarak görev yapmış, CHP milletvekilliği yapmış ve Halkın Yükselişi Partisi'ni kurmuştur.
Yaşar Nuri Öztürk, 20 Mayıs 1951'de Bayburt'ta dünyaya geldi. Babası Nuri Öztürk, Bayburt'un tanınmış ailelerinden birine mensuptu. Çocukluk yıllarını Bayburt'ta geçiren Öztürk, ilk ve ortaöğretimini burada tamamladı. Küçük yaşlardan itibaren Kur'an eğitimi almaya başladı ve dinî ilimlere olan ilgisi erken dönemde şekillendi.
Lise öğrenimini tamamladıktan sonra İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'ne girdi ve 1975 yılında mezun oldu. Üniversite yıllarında Arapça ve İslami ilimlerdeki donanımını güçlendiren Öztürk, özellikle Kur'an tefsiri ve İslam hukuku alanlarına yoğunlaştı. Ardından aynı üniversitede yüksek lisans eğitimine başlayarak İslam hukuku alanında tezini tamamladı.
1982 yılında İstanbul Üniversitesi'nde Temel İslam Bilimleri alanında doktora çalışmasını başarıyla savundu. Doktora teziyle kelam, fıkıh ve tefsir disiplinlerini bütünleştiren bir yaklaşım ortaya koydu. Akademik kariyerine İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nde devam ederek sırasıyla yardımcı doçent, doçent ve 1993 yılında profesör unvanını aldı. 1998-2002 yılları arasında aynı fakültenin dekanlığını yürüttü.
1992 yılında yayımlanan 'Kur'an'daki İslam' adlı eseri, Türkiye'nin en çok satan din kitaplarından biri oldu ve milyonlarca baskıya ulaştı. Bu kitap, Öztürk'ün İslam'ın Kur'an metnine dayalı olarak anlaşılması gerektiği tezini geniş kitlelere taşıdı. Halk arasında yaygınlaşmış hurafe ve bid'atlara karşı aldığı keskin tutum, onu döneminin en tartışılan ilahiyatçılarından biri haline getirdi.
Televizyon programcılığı, Öztürk'ün entelektüel etkisinin en geniş kitleye ulaştığı mecra oldu. 1998 yılında Kanal D'de başlayan 'Cuma Sohbetleri' programı, Türkiye'de en çok izlenen din programlarından biri haline geldi. Karmaşık teolojik meseleleri halkın anlayacağı bir dille anlatma becerisi, ona büyük bir dinleyici kitlesi kazandırdı. Daha sonra CNN Türk, Habertürk ve çeşitli kanallarda programlar yaptı. Televizyon aracılığıyla Kur'an merkezli din anlayışını milyonlarca insana ulaştırdı.
Öztürk, akademik ve medya kariyerinin yanı sıra gazetecilik de yaptı. Hürriyet, Yeni Çağ ve çeşitli gazetelerde köşe yazıları kaleme aldı. Yazılarında din istismarı, siyaset-din ilişkisi ve toplumsal sorunları ele aldı.
2002 yılında CHP'den İstanbul milletvekili seçilerek siyasete adım attı. 22. Dönem TBMM'de görev yaptı. 2005 yılında CHP'den ayrılarak Halkın Yükselişi Partisi'ni (HYP) kurdu ve genel başkanlığını üstlendi. Emperyalizm karşıtı, Atatürkçü ve bağımsızlıkçı bir siyasi çizgi izledi. 2009 yılında genel başkanlıktan istifa etti.
Elliden fazla kitap telif eden Öztürk, Kur'an meali, tefsir, kelam, İslam tarihi, tasavvuf, karşılaştırmalı din ve felsefe gibi geniş bir yelpazede eserler verdi. Kur'an-ı Kerim Meali, 400 Soruda İslam, İslam Nasıl Yozlaştırıldı, İmam-ı Azam Ebu Hanife, Allah ile Aldatmak ve Hz. İsa Gerçeği gibi kitapları büyük ilgi gördü.
Hanefi-Maturidi geleneğinden beslenen akılcı bir Kur'an yorumcusu olan Öztürk, İslam'ın özgürlükçü ve insan onuruna dayalı bir din olduğunu savundu. Dinin siyaset, ticaret ve kişisel çıkar için araçsallaştırılmasına şiddetle karşı çıktı. 18 Haziran 2016'da İstanbul'da yaşamını yitirdi. Geride bıraktığı eserler ve açtığı tartışmalar, Türkiye'deki din anlayışının şekillenmesinde kalıcı bir iz bıraktı.
Eğitim Hayatı
Kariyer Kronolojisi
Dergiler & Gazeteler
Yayınevleri
Üretim Dönemleri
İlk Akademik Eserler
Doktora tezinden geliştirilen ilk kitaplar ve akademik makaleler.
Altın Çağ: En Üretken Dönem
En çok okunan eserlerin yayımlandığı, Kur'an meali dahil yirmiden fazla kitabın telif edildiği en verimli dönem.
Siyaset ve Eleştiri Dönemi
Siyasi kariyerle paralel süren, din istismarı ve laiklik konularında eleştirel eserlerin verildiği dönem.
Son Dönem Eserleri
Maturidilik, İslami finans ve toplumsal uyarılar gibi konularda derinleştirici eserler.
Düşünsel Çizgi
Yaşar Nuri Öztürk, İslam'ın Kur'an'a dayalı, akılcı ve hurafelerden arındırılmış bir biçimde anlaşılması gerektiğini savunmuştur. Hanefi-Maturidi geleneğin akılcılığını temel alan düşünce sistemi, din istismarına karşı çıkış, laiklik savunusu ve Atatürkçü aydınlanma perspektifini birleştiren bütüncül bir entelektüel çerçeve ortaya koymuştur.
Eğitim ve Akademik Hazırlık Dönemi (1969-1982)
1969–1982İlahiyat eğitimi, yüksek lisans ve doktora çalışmaları. Kur'an tefsiri, kelam, fıkıh ve tasavvuf alanlarında akademik altyapının oluştuğu dönem.
Akademik Olgunlaşma Dönemi (1982-1992)
1982–1992Üniversitede öğretim üyeliği, akademik yayınlar ve tefsir çalışmaları. Kur'an merkezli düşünce sisteminin şekillendiği ve ilk kitapların yazıldığı dönem.
Kamuoyu ve Popülerleşme Dönemi (1992-2002)
1992–2002Kur'an'daki İslam ile milyonlara ulaşma, TV programcılığının başlangıcı, dekanlık ve en üretken yazarlık dönemi.
Siyaset ve Aktivizm Dönemi (2002-2009)
2002–2009Milletvekilliği, parti kurma ve siyasi aktivizm. Akademik ve yazarlık faaliyetlerinin siyasi kimlikle iç içe geçtiği dönem.
Olgunluk ve Son Dönem (2009-2016)
2009–2016Siyasetten çekilme sonrası yoğun yazarlık ve medya faaliyetleri. Düşüncelerini derinleştirdiği, Maturidilik ve İslami finans gibi konulara eğildiği son dönem.
Önemli Dönüm Noktaları
Kamusal Faaliyetler
Uzmanlık Alanları & Kavramlar
Uzmanlık Alanları
Temel Kavramlar
Vefatı
2016 — 18 Haziran'da İstanbul'da vefat etti
Toplam 46 eser · Kronolojik sıralama (yeniden eskiye)
2010'ler
Veda
DenemeSon Uyarı
DenemeDini Taassup ve Laiklik
DenemeKur'an ve Demokrasi
Araştırmaİmam Maturidi ve Maturidilik
AraştırmaRuh Üzerine
Denemeİslami Finans ve Faiz Meselesi
Araştırma2000'ler
İslam'da Sanatın ve Müziğin Yeri
AraştırmaKur'an ve Hadis'e Göre Kadın Hakları
AraştırmaSurelerin Kimliği
AraştırmaAtatürk'ün Gerçek Dini
AraştırmaDin ve Fıtrat
DenemeAllah ile Aldatmak
DenemeHanefi Fıkhının Evrenselliği
AraştırmaÇağdaşlaşma ve İslam
DenemeHz. İsa'nın Siyasi Kişiliği
AraştırmaAtatürk ve İslam
Araştırmaİslam ve Laiklik
AraştırmaHz. Muhammed'i Doğru Anlamak
Araştırmaİslam'da Bilim ve Teknik
AraştırmaHz. İsa Gerçeği
AraştırmaTarihte ve Günümüzde İslam Gerçeği
AraştırmaAnadolu Aleviliği
Araştırmaİmam-ı Azam Ebu Hanife
AraştırmaKur'an'ın Diliyle Oruç
AraştırmaKur'an'ın Diliyle Hac
AraştırmaKur'an'ın Diliyle Namaz
Araştırmaİslam'ı Anlamak
AraştırmaYüz Soruda Hıristiyanlık
Araştırma1990'ler
Kur'an'ın Hukuk Devrimi
AraştırmaOkul ve Medrese Kavgasının Tarihi
AraştırmaTarihi Boyutuyla Kur'an-ı Kerim
Araştırmaİslam Nasıl Yozlaştırıldı
AraştırmaYeniden Yapılanmak
DenemeSet Çözülürken
DenemeKur'an'ın Temel Kavramları
AraştırmaHallac-ı Mansur ve Eseri
Araştırmaİslam'da Büyük Günahlar
Araştırma400 Soruda İslam
AraştırmaKur'an'daki İslam
Araştırma1980'ler
Kur'an ve Sünnete Göre Tasavvuf
AraştırmaAkademik Makaleler
Kur'an'da Hürriyet Kavramı
İmam-ı Azam'ın Fıkıh Metodolojisi
Kur'an Hermenötiğine Giriş
Hanefi Fıkhında Akıl ve Nakil Dengesi
Tasavvufun Kur'an'daki Temelleri
Konferans Bildirileri
Kur'an Merkezli İslam Anlayışı
İmam-ı Azam ve Çağdaş İslam Düşüncesi
Program Serileri
Düzenli yayınlanan program ve seri içerikler
Cuma Sohbetleri
Kanal DHer cuma günü yayınlanan din ve toplum programı. Türkiye'de en çok izlenen din programlarından biri.
Yaşar Nuri ile Sohbet
CNNTürkDin, toplum ve gündem üzerine söyleşi programı.
Sorguluyorum
Habertürk TVDin, siyaset ve toplumsal meselelerin sorgulandığı program.
Dinin Sesi
Ulusal KanalDin ve toplum meselelerini ele alan söyleşi programı.
Cuma Sohbetleri Arşivi
Kanal D'deki Cuma Sohbetleri programının YouTube arşivi.
Sorguluyorum Arşivi
Habertürk TV'deki Sorguluyorum programının YouTube arşivi.
Konferanslar
4 konferans ve panel kaydı
Röportajlar
4 röportaj ve söyleşi
Köşe Yazarlığı
Akademik Görevler
Araştırma Görevlisi — İstanbul Üniversitesi
Yardımcı Doçent — İstanbul Üniversitesi
Doçent — İstanbul Üniversitesi
Profesör — İstanbul Üniversitesi
Dekan — İstanbul Üniversitesi
Ödüller
Yılın Yazarı (Din Kategorisi)
Kur'an'daki İslam kitabıyla din kategorisinde yılın yazarı seçildi.
En Çok Satan Yazar Ödülü
Kur'an'daki İslam ve 400 Soruda İslam kitaplarıyla en çok satan yazar ödülünü aldı.
Tez Danışmanlıkları
Kur'an'da Ahlak Kavramı
Hanefi Fıkhında İçtihad Kavramı
Maturidi Kelamında Akıl-Nakil İlişkisi
Kurumsal Roller
Dekan — İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
İlahiyat Fakültesi'nin akademik ve idari yönetimini üstlendi.
Yazar — Yeni Boyut Yayınları
Elliden fazla kitabını yayımlayan yayınevi ile uzun süreli iş birliği.
Köşe yazarı — Hürriyet Gazetesi
Din, toplum ve siyaset üzerine köşe yazıları kaleme aldı.
Köşe yazarı — Yeni Çağ Gazetesi
Din istismarı, laiklik ve emperyalizm karşıtlığı konularında köşe yazıları yazdı.
Siyasi Faaliyetler
İstanbul Milletvekili (22. Dönem) — CHP
Kurucu Genel Başkan — Halkın Yükselişi Partisi (HYP)
Y.N. Öztürk'in kurucusu olduğu veya kuruluşunda önemli rol üstlendiği kuruluşlar.
Halkın Yükselişi Partisi (HYP)
Merkezci ve emperyalizm karşıtı siyasi parti. Öztürk 2009'da genel başkanlıktan istifa etmiş, parti 2018'de feshedilmiştir.
Zaman Çizelgesi
20 Mayıs'ta Bayburt'ta doğdu
Bayburt'ta lise öğrenimini tamamladı
İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nden mezun oldu
İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nde araştırma görevlisi olarak göreve başladı
İslam Hukuku alanında yüksek lisans tezini tamamladı
Temel İslam Bilimleri alanında doktora tezini tamamladı
İlahiyat Fakültesi'nde yardımcı doçent olarak atandı
Doçentlik unvanını aldı
'Kur'an ve Sünnete Göre Tasavvuf' yayımlandı
'Kur'an'daki İslam' yayımlandı; milyonlarca satarak Türkiye'nin en çok satan din kitaplarından biri oldu
Profesörlük unvanını aldı
'400 Soruda İslam' ve 'Kur'an-ı Kerim Meali' yayımlandı
'İslam'da Büyük Günahlar' yayımlandı
'Kur'an'ın Temel Kavramları' ve 'Hallac-ı Mansur ve Eseri' yayımlandı
'İslam Nasıl Yozlaştırıldı', 'Yeniden Yapılanmak' ve 'Set Çözülürken' yayımlandı
İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi dekanlığına atandı
Kanal D'de 'Cuma Sohbetleri' programı başladı; Türkiye'nin en çok izlenen din programlarından biri oldu
'Kur'an'ın Hukuk Devrimi' ve 'Okul ve Medrese Kavgasının Tarihi' yayımlandı
Hürriyet Gazetesi'nde köşe yazarlığına başladı
CHP İstanbul milletvekili seçildi (22. Dönem TBMM)
'İmam-ı Azam Ebu Hanife' yayımlandı
'Hz. İsa Gerçeği', 'Anadolu Aleviliği' ve 'Tarihte ve Günümüzde İslam Gerçeği' yayımlandı
CHP'den ayrılarak Halkın Yükselişi Partisi'ni (HYP) kurdu ve genel başkanlığını üstlendi
'Hz. İsa'nın Siyasi Kişiliği', 'Atatürk ve İslam' ve 'İslam ve Laiklik' yayımlandı
'Allah ile Aldatmak' yayımlandı; din istismarı tartışmalarını alevlendirdi
'Kur'an ve Hadis'e Göre Kadın Hakları' ve 'Surelerin Kimliği' yayımlandı
HYP genel başkanlığından istifa etti
'Ruh Üzerine' ve 'Kur'an Açısından İmam-ı Azam ve Hanefî Mezhebi' yayımlandı
'İmam Maturidi ve Maturidilik' ve 'Kur'an ve Demokrasi' yayımlandı
'Açıklamalı-Yorumlu Kur'an-ı Kerim Meali' yayımlandı
'Veda' adlı son kitabı yayımlandı
18 Haziran'da İstanbul'da vefat etti
Entelektüel Gelişim Dönemleri
Eğitim ve Akademik Hazırlık Dönemi (1969-1982)
1969–1982İlahiyat eğitimi, yüksek lisans ve doktora çalışmaları. Kur'an tefsiri, kelam, fıkıh ve tasavvuf alanlarında akademik altyapının oluştuğu dönem.
Akademik Olgunlaşma Dönemi (1982-1992)
1982–1992Üniversitede öğretim üyeliği, akademik yayınlar ve tefsir çalışmaları. Kur'an merkezli düşünce sisteminin şekillendiği ve ilk kitapların yazıldığı dönem.
Kamuoyu ve Popülerleşme Dönemi (1992-2002)
1992–2002Kur'an'daki İslam ile milyonlara ulaşma, TV programcılığının başlangıcı, dekanlık ve en üretken yazarlık dönemi.
Siyaset ve Aktivizm Dönemi (2002-2009)
2002–2009Milletvekilliği, parti kurma ve siyasi aktivizm. Akademik ve yazarlık faaliyetlerinin siyasi kimlikle iç içe geçtiği dönem.
Olgunluk ve Son Dönem (2009-2016)
2009–2016Siyasetten çekilme sonrası yoğun yazarlık ve medya faaliyetleri. Düşüncelerini derinleştirdiği, Maturidilik ve İslami finans gibi konulara eğildiği son dönem.
Üretim Dönemleri
İlk Akademik Eserler
Doktora tezinden geliştirilen ilk kitaplar ve akademik makaleler.
Altın Çağ: En Üretken Dönem
En çok okunan eserlerin yayımlandığı, Kur'an meali dahil yirmiden fazla kitabın telif edildiği en verimli dönem.
Siyaset ve Eleştiri Dönemi
Siyasi kariyerle paralel süren, din istismarı ve laiklik konularında eleştirel eserlerin verildiği dönem.
Son Dönem Eserleri
Maturidilik, İslami finans ve toplumsal uyarılar gibi konularda derinleştirici eserler.
Alıntılar
"Din, insanı özgürleştirmek için gelmiştir; köleleştirmek için değil."
"Kur'an, aklı kullanmayı emreden, taklidi yasaklayan bir kitaptır."
"Hurafe, dinin en büyük düşmanıdır."
"Gerçek din adamı, insanlara düşünmeyi öğretendir."
"Allah ile aldatmak, Allah'a karşı işlenmiş en büyük suçtur."
"Kur'an bir hukuk devrimi kitabıdır; onu anlamadan hukuk tartışması yapılamaz."
"İmam-ı Azam, İslam dünyasının yetiştirdiği en büyük akılcıdır."
"Tasavvufu Kur'an'a sormadan tasavvuf hakkında hüküm vermek yanlıştır."
"Laiklik dinsizlik değil, dinin siyaset tarafından istismar edilmesinin önlenmesidir."
"Kadının İslam'daki yeri, Kur'an'ın verdiği hakların çok gerisine düşürülmüştür."
"İslam medeniyeti, bilimi terk ettiği gün çöküşe geçmiştir."
"Atatürk, dini hurafeden kurtarmak istemiştir; dini ortadan kaldırmak değil."
"Kur'an, demokrasinin temel ilkesi olan istişareyi emreden ilk kitaptır."
"Maturidilik, İslam dünyasının akılcı geleneğinin doruk noktasıdır."
"İslam'ı anlamak istiyorsanız önce Kur'an'ı anlayın; geri kalanı insanların yorumudur."
"Dinde zorlama yoktur demek, en temel insan hakkını ilan etmek demektir."
Kaynakça
Yaşar Nuri Öztürk, Kur'an'daki İslam (1992). Yeni Boyut Yayınları .
Yaşar Nuri Öztürk, 400 Soruda İslam (1994). Yeni Boyut Yayınları .
Yaşar Nuri Öztürk, İslam Nasıl Yozlaştırıldı (1997). Yeni Boyut Yayınları .
Yaşar Nuri Öztürk, İmam-ı Azam Ebu Hanife (2002). Yeni Boyut Yayınları .
Yaşar Nuri Öztürk, Allah ile Aldatmak (2006). Yeni Boyut Yayınları .
Yaşar Nuri Öztürk, Kur'an ve Sünnete Göre Tasavvuf (1988). Yeni Boyut Yayınları .
İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Tarihçe .
TBMM, 22. Dönem Milletvekili Arşivi .
Kaynağa Git →Yeni Boyut Yayınları, Yaşar Nuri Öztürk Eserleri Kataloğu .
Hürriyet Gazetesi, Yaşar Nuri Öztürk Köşe Yazıları Arşivi .
TDV İslâm Ansiklopedisi, Yaşar Nuri Öztürk maddesi .
Kanal D, Cuma Sohbetleri Program Arşivi .
Biyografi.net, Yaşar Nuri Öztürk Biyografisi .
Habertürk, Yaşar Nuri Öztürk'ün Hayatı ve Eserleri .
Milliyet Gazetesi, Yaşar Nuri Öztürk vefat haberi ve biyografi (2016) .
Bu sayfada bir hata mı var?
Hata Bildir