Cemil Meriç
1916, Hatay (Reyhanlı) — ☾ 1987
Cemil Meriç (1916-1987), Türk düşünce hayatının en özgün ve bağımsız isimlerinden biridir. Doğu-Batı medeniyetleri arasında ideolojilere mesafeli, bağımsız bir düşünce çizgisi oluşturmuş; gözlerini kaybettikten sonra bile yazmaya devam ederek 'Bu Ülke', 'Umrandan Uygarlığa', 'Mağaradakiler' gibi Türk düşünce klasiklerini kaleme almıştır.
Cemil Meriç (12 Aralık 1916 – 13 Haziran 1987), Türk düşünce tarihinin en özgün isimlerinden biridir. Hatay'ın Reyhanlı ilçesinde doğmuş, çocukluğunu Fransız mandası altındaki Hatay'da geçirmiştir. Bu ortam, onun erken yaşta Fransız dili ve kültürüyle tanışmasını sağlamıştır.
Antakya Lisesi'nde öğrenimini tamamladıktan sonra İstanbul'a gelerek İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümü'ne girdi (1936). Üniversite yıllarında Batı düşüncesini, özellikle Fransız edebiyatını ve sosyolojisini derinlemesine inceledi.
1940 yılında lisans eğitimini tamamlayan Meriç, 1942'de Elazığ Lisesi'ne Fransızca öğretmeni olarak atandı. Burada on iki yıl görev yapan Meriç, bu dönemde yoğun bir okuma ve düşünce faaliyeti sürdürdü. Saint-Simon, Balzac ve Proudhon gibi Batılı düşünürler üzerine çeviriler ve incelemeler yaptı.
1955 yılında bir göz rahatsızlığı sonucu tamamen görme yetisini kaybetti. Bu büyük trajedi, paradoks olarak onun düşünce üretimini derinleştirdi. Gözlerini kaybettikten sonra eşi Fevziye Meriç ve kızı Ümit Meriç'in yardımıyla yazdırmaya devam etti. Dikte yoluyla eserlerini oluşturdu.
1963 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'ne profesör olarak atandı. Burada Fransız Dili ve Edebiyatı ile Sosyoloji bölümlerinde dersler verdi. Ders notları ve konferans metinleri, ölümünden sonra kitaplaştırıldı.
1974'te emekli olan Meriç, bundan sonraki yıllarını tamamen düşünce üretimine adadı. 1974'te 'Bu Ülke', 1977'de 'Umrandan Uygarlığa', 1978'de 'Mağaradakiler' gibi başyapıtlarını yayımladı. Bu eserler Türk düşünce hayatında derin izler bıraktı.
Meriç, hiçbir ideolojik kalıba sığmayan bağımsız tutumu ile tanınır. Gençliğinde Marksizmle ilgilenmiş, ancak daha sonra ideolojilerin 'deli gömleği' olduğunu savunmuştur. Doğu ve Batı medeniyetlerini eşit mesafeden incelemiş, her iki geleneğe de eleştirel gözle yaklaşmıştır. Aforizmacı üslubu, derin kültürü ve çok dilli birikimi onu döneminin en saygın düşünürlerinden biri yapmıştır.
13 Haziran 1987'de İstanbul'da vefat etti. Edirnekapı Şehitliği'ne defnedildi.
Eğitim Hayatı
Kariyer Kronolojisi
Dergiler & Gazeteler
Yayınevleri
Üretim Dönemleri
Çeviri ve Tanıtım Dönemi
Batı düşüncesinden çeviriler, dergi yazıları ve inceleme çalışmaları. Fransız edebiyatı ve sosyolojisinin Türk okuruna tanıtılması.
Akademik Üretim Dönemi
İstanbul Üniversitesi'ndeki profesörlük yılları. Ders notları, konferans metinleri ve Saint-Simon incelemesi. Akademik çerçevede düşünce üretimi.
Başyapıtlar Dönemi
Emeklilik sonrası en verimli dönem. Bu Ülke, Umrandan Uygarlığa, Mağaradakiler ve Kırk Ambar gibi Türk düşünce tarihinin klasiklerinin kaleme alındığı yıllar.
Son Eserler ve Jurnal Dönemi
Işık Doğudan Gelir ve Kültürden İrfana gibi eserlerin yanı sıra yoğun günlük (Jurnal) yazımı. Doğu düşüncesine olan yönelişin belirginleştiği dönem.
Ölüm Sonrası Yayınlar
Meriç'in vefatından sonra ailesinin yayına hazırladığı eserler: Jurnal I-II, Sosyoloji Notları ve Konferanslar, Bir Dünyanın Eşiğinde.
Düşünsel Çizgi
Meriç, Doğu ve Batı düşünce geleneklerini karşılaştırmalı olarak inceleyen, ideolojik kalıpları reddeden bağımsız bir düşünce çizgisi oluşturmuştur. 'Umran' ile 'uygarlık', 'kültür' ile 'irfan' gibi kavram çiftleri üzerinden medeniyet analizleri yapmış, Türk aydınının sorumluluğunu sorgulamıştır. Gençlik yıllarında Marksizmle ilgilenmesine rağmen ideolojilerin 'deli gömleği' olduğunu savunarak hiçbir siyasi kampa ait olmamıştır.
Kuruluş Dönemi (1936-1942)
1936–1942İstanbul Üniversitesi'nde Fransız dili ve edebiyatı eğitimi. Batı düşüncesiyle sistematik tanışma. Fransız klasiklerinin okunması ve Batılı sosyal bilim geleneğinin özümsenmesi.
Çeviri ve Keşif Dönemi (1942-1955)
1942–1955Elazığ'da öğretmenlik yaparken yoğun okuma ve çeviri faaliyetleri. Batı düşüncesinin temel metinlerinin Türkçeye kazandırılması. Marksizmle ilgilenme ve sonra mesafe koyma süreci. Saint-Simon, Proudhon, Balzac üzerine çalışmalar.
Derinleşme ve Dönüşüm Dönemi (1955-1967)
1955–1967Gözlerini kaybettikten sonra paradoks olarak düşünce üretiminin derinleşmesi. Doğu düşüncesine yöneliş. Batı-merkezci bakış açısının sorgulanması. İbn Haldun, Doğu medeniyeti ve İslâm düşüncesi üzerine çalışmaların başlaması.
Büyük Sentez Dönemi (1967-1980)
1967–1980Doğu ve Batı düşüncesini karşılaştırmalı bir perspektifle ele alan başyapıtların kaleme alındığı dönem. İdeoloji eleştirisi, medeniyet analizi ve kavram çözümlemesi gibi temel meselelerin işlendiği verimli bir üretim süreci.
Son Dönem ve Miras (1980-1987)
1980–1987Düşünce çizgisinin olgunlaşması ve pekişmesi. Doğu'ya olan yönelişin belirginleşmesi. Kültür-irfan ayrımı üzerine çalışmalar. Günlük notlarının (Jurnal) yoğunlaşması. Hayatının son yıllarında bile durmaksızın devam eden düşünce üretimi.
Önemli Dönüm Noktaları
Kamusal Faaliyetler
Uzmanlık Alanları & Kavramlar
Uzmanlık Alanları
Temel Kavramlar
Vefatı
1987 — 13 Haziran'da İstanbul'da vefat etti, Edirnekapı Şehitliği'ne defnedildi
Toplam 12 eser · Kronolojik sıralama (yeniden eskiye)
1990'ler
1980'ler
1970'ler
1960'ler
Akademik Makaleler
Hint Edebiyatı
Proudhon ve Mülkiyet
Program Serileri
Düzenli yayınlanan program ve seri içerikler
Cemil Meriç - Kültür Bakanlığı Belgeseli
TRTKültür Bakanlığı tarafından hazırlanan Cemil Meriç belgeseli. Hayatı, eserleri ve düşünce dünyasını konu almaktadır.
Düşünce Dünyamızın Mimarları: Cemil Meriç
TRTTRT'nin düşünce insanları serisinden Cemil Meriç bölümü.
Cemil Meriç Okumaları
Cemil Meriç'in eserlerinden seçme bölümlerin okunduğu ve yorumlandığı video serisi.
Konferanslar
2 konferans ve panel kaydı
Röportajlar
3 röportaj ve söyleşi
Videolar
5 video kaydı
Kısa Kesitler
2 kesit — arşiv dışı
Köşe Yazarlığı
Akademik Görevler
Fransızca Öğretmeni — Elazığ Lisesi
Profesör — İstanbul Üniversitesi
Ödüller
Türk Edebiyatı Vakfı Ödülü
Türk düşünce hayatına katkıları nedeniyle verilen ödül.
Kurumsal Roller
Yazar — Hisar Dergisi
Düşünce ve edebiyat yazıları yayımladı.
Yazar — Fikir ve Sanatta Hareket Dergisi
Nurettin Topçu'nun dergisinde düşünce yazıları kaleme aldı.
Zaman Çizelgesi
12 Aralık'ta Hatay'ın Reyhanlı ilçesinde doğdu
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümü'ne girdi
İstanbul Üniversitesi'nden lisans derecesi ile mezun oldu
Elazığ Lisesi'nde Fransızca öğretmenliğine başladı
Balzac çevirilerine başladı
Hisar dergisinde yazı hayatına başladı
Göz rahatsızlığı sonucu tamamen görme yetisini kaybetti
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde profesörlük görevine başladı
'Saint-Simon: İlk Sosyolog, İlk Sosyalist' yayımlandı
İstanbul Üniversitesi'nden emekli oldu
'Bu Ülke' yayımlandı, büyük yankı uyandırdı
'Umrandan Uygarlığa' yayımlandı
'Mağaradakiler' yayımlandı
'Kırk Ambar' yayımlandı
'Bir Facianın Hikâyesi' yayımlandı
'Işık Doğudan Gelir' yayımlandı
'Kültürden İrfana' yayımlandı
13 Haziran'da İstanbul'da vefat etti, Edirnekapı Şehitliği'ne defnedildi
'Jurnal I' ölümünden sonra yayımlandı
'Jurnal II' ve 'Sosyoloji Notları ve Konferanslar' ölümünden sonra yayımlandı
'Bir Dünyanın Eşiğinde' ölümünden sonra yayımlandı
Doğumunun 100. yılı münasebetiyle anma etkinlikleri ve sempozyumlar düzenlendi
Entelektüel Gelişim Dönemleri
Kuruluş Dönemi (1936-1942)
1936–1942İstanbul Üniversitesi'nde Fransız dili ve edebiyatı eğitimi. Batı düşüncesiyle sistematik tanışma. Fransız klasiklerinin okunması ve Batılı sosyal bilim geleneğinin özümsenmesi.
Çeviri ve Keşif Dönemi (1942-1955)
1942–1955Elazığ'da öğretmenlik yaparken yoğun okuma ve çeviri faaliyetleri. Batı düşüncesinin temel metinlerinin Türkçeye kazandırılması. Marksizmle ilgilenme ve sonra mesafe koyma süreci. Saint-Simon, Proudhon, Balzac üzerine çalışmalar.
Derinleşme ve Dönüşüm Dönemi (1955-1967)
1955–1967Gözlerini kaybettikten sonra paradoks olarak düşünce üretiminin derinleşmesi. Doğu düşüncesine yöneliş. Batı-merkezci bakış açısının sorgulanması. İbn Haldun, Doğu medeniyeti ve İslâm düşüncesi üzerine çalışmaların başlaması.
Büyük Sentez Dönemi (1967-1980)
1967–1980Doğu ve Batı düşüncesini karşılaştırmalı bir perspektifle ele alan başyapıtların kaleme alındığı dönem. İdeoloji eleştirisi, medeniyet analizi ve kavram çözümlemesi gibi temel meselelerin işlendiği verimli bir üretim süreci.
Son Dönem ve Miras (1980-1987)
1980–1987Düşünce çizgisinin olgunlaşması ve pekişmesi. Doğu'ya olan yönelişin belirginleşmesi. Kültür-irfan ayrımı üzerine çalışmalar. Günlük notlarının (Jurnal) yoğunlaşması. Hayatının son yıllarında bile durmaksızın devam eden düşünce üretimi.
Üretim Dönemleri
Çeviri ve Tanıtım Dönemi
Batı düşüncesinden çeviriler, dergi yazıları ve inceleme çalışmaları. Fransız edebiyatı ve sosyolojisinin Türk okuruna tanıtılması.
Akademik Üretim Dönemi
İstanbul Üniversitesi'ndeki profesörlük yılları. Ders notları, konferans metinleri ve Saint-Simon incelemesi. Akademik çerçevede düşünce üretimi.
Başyapıtlar Dönemi
Emeklilik sonrası en verimli dönem. Bu Ülke, Umrandan Uygarlığa, Mağaradakiler ve Kırk Ambar gibi Türk düşünce tarihinin klasiklerinin kaleme alındığı yıllar.
Son Eserler ve Jurnal Dönemi
Işık Doğudan Gelir ve Kültürden İrfana gibi eserlerin yanı sıra yoğun günlük (Jurnal) yazımı. Doğu düşüncesine olan yönelişin belirginleştiği dönem.
Ölüm Sonrası Yayınlar
Meriç'in vefatından sonra ailesinin yayına hazırladığı eserler: Jurnal I-II, Sosyoloji Notları ve Konferanslar, Bir Dünyanın Eşiğinde.
Alıntılar
"İdeolojiler, idrakimize giydirilen deli gömlekleridir."
"Kitap, insanı insan yapan yegâne vasıtadır."
"Aydın, toplumun vicdanıdır."
"Batı bir bütündür. Onu parça parça almak mümkün değildir."
"Irk, kan değil irfandır."
"Düşünce, sığınak değil, savaş alanıdır."
"Bizi ancak tarih kurtarır; çünkü mazimizi bilmeyen, istikbalini inşa edemez."
"Kütüphane, insanlığın hafızasıdır."
"Umran, bir milletin kendini bilmesidir."
"Her kafadan bir ses çıkıyor, ama kafaların hiçbirinde fikir yok."
"Avrupa kendi kendini tanımak için bize muhtaçtır, biz de kendimizi tanımak için Avrupa'ya."
"Kültür, başkalarının hazırladığı sofrada beslenmektir; irfan, kendi toprağından biten mahsuldür."
Kaynakça
Mahmut Ali Meriç, Cemil Meriç'in Dünyası (2004). İletişim Yayınları .
Ümit Meriç, Babam Cemil Meriç (2006). İletişim Yayınları .
Mustafa Miyasoğlu, Cemil Meriç (1987). Hareket Yayınları .
Kudret Büyükcoşkun, Cemil Meriç: Monografi (2005). Kapı Yayınları .
TDV İslâm Ansiklopedisi, MERİÇ, Cemil .
Kaynağa Git →Mehmet Aydın, Cemil Meriç ve Doğu-Batı Sorunu .
İsmail Kara, Türkiye'de İslâmcılık Düşüncesi (Cemil Meriç bölümü). Dergâh Yayınları .
Fevziye Meriç, Cemil Meriç'in Gözleri (anılar) .
Ali Birinci, Cemil Meriç Bibliyografyası .
Orhan Okay, Cemil Meriç: Bir Kültür Adamının Portresi .
Nuri Gürgür, Cemil Meriç'le Sohbetler .
Murat Belge, Cemil Meriç Üzerine Değerlendirmeler .
İletişim Yayınları, Cemil Meriç Külliyatı .
Kaynağa Git →Bu sayfada bir hata mı var?
Hata Bildir