Cahit Arf
1910, Selanik — ☾ 1997
Cahit Arf (1910-1997), 20. yüzyılın en önemli Türk matematikçilerinden biridir. Göttingen Üniversitesi'nde Helmut Hasse danışmanlığında tamamladığı doktora çalışmasıyla ortaya koyduğu 'Arf değişmezi' (Arf invariant) kavramı, karesel formlar teorisinde çığır açmış ve adını kalıcı olarak dünya matematik literatürüne yazdırmıştır. İstanbul Üniversitesi ve ODTÜ'de uzun yıllar ders veren Arf, TÜBİTAK'ın kuruluşunda ve Türkiye'nin bilimsel altyapısının oluşturulmasında belirleyici rol üstlenmiştir. Arf halkaları, Hasse–Arf teoremi ve Arf kapanışı gibi kavramlar uluslararası matematik terminolojisinde onun adıyla anılmaktadır.
Cahit Arf, 11 Ekim 1910'da Osmanlı İmparatorluğu'nun Selanik şehrinde dünyaya geldi. Babası Hikmet Bey bir devlet memuruydu. Balkan Savaşları sırasında aile 1912'de İstanbul'a, ardından İzmir'e göç etti. Cahit Arf, ilk ve orta öğrenimini İzmir'de tamamladı.
Küçük yaşlardan itibaren olağanüstü matematik yeteneği dikkat çekti. Saint-Joseph Fransız Koleji'nde öğrenim gördü. 1926 yılında Fransa hükümetinin Türk öğrencilere verdiği bursla Paris'e gönderildi. École Normale Supérieure'de matematik eğitimi aldı ve 1932'de lisansını tamamladı.
Fransa'dan döndükten sonra 1932'de Galatasaray Lisesi'nde matematik öğretmenliğine başladı. İstanbul Üniversitesi'nde de dersler vermeye başladı. 1937 yılında Almanya'ya giderek Göttingen Üniversitesi'nde ünlü matematikçi Helmut Hasse'nin danışmanlığında doktora çalışmasına başladı.
1938 yılında 'Untersuchungen über quadratische Formen in Körpern der Charakteristik 2' başlıklı doktora tezini tamamladı. Bu tezde geliştirdiği 'Arf değişmezi' kavramı, karakteristiği 2 olan cisimler üzerindeki karesel formların sınıflandırılmasında temel bir araç olarak matematik tarihine geçti. Arf değişmezi daha sonra topoloji, cebirsel geometri ve düğüm teorisi gibi alanlarda da uygulamalar buldu.
Doktorasını tamamladıktan sonra 1938'de Türkiye'ye dönerek İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi'nde doçent olarak göreve başladı. 1943'te profesörlüğe yükseldi. Bu dönemde Hasse–Arf teoremini (yerel sınıf cisim teorisinde ramifikasyon filtrasyonu üzerine) ve Arf halkalarını (tek boyutlu analitik dalların geometrisi üzerine) geliştirdi.
İstanbul Üniversitesi'nde yaklaşık yirmi yıl görev yapan Arf, 1962'de kurulan Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Matematik Bölümü'ne geçti. ODTÜ'de modern matematik eğitiminin temellerini attı ve bölümün uluslararası standartlara kavuşmasında belirleyici rol oynadı.
1963'te kurulan TÜBİTAK'ın (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu) Bilim Kurulu üyesi olarak Türkiye'nin bilim politikalarının şekillenmesine katkı sağladı. 1967-1971 yılları arasında TÜBİTAK Bilim Kurulu başkanlığı yaptı.
1966'da TÜBİTAK Bilim Ödülü'nü (matematik dalında) alan ilk bilim insanı oldu. 1948'de İnönü Armağanı'nı almıştı. Bu ödüller onun Türkiye'deki en seçkin bilim insanlarından biri olarak tanınmasını perçinledi.
1967'de Robert Kolej'de (sonradan Boğaziçi Üniversitesi) misafir profesör olarak bulundu. 1970'lerde Princeton Üniversitesi İleri Araştırmalar Enstitüsü'nde (Institute for Advanced Study) araştırma yaptı. Bu dönemde uluslararası matematik çevrelerinde saygın bir konum edinmişti.
1980'de ODTÜ'den emekli olduktan sonra TÜBİTAK bünyesinde araştırmalarına devam etti. Gebze'deki TÜBİTAK Araştırma Merkezi'nde çalıştı. Emekliliğinden sonra da genç matematikçilere danışmanlık yapmaya ve seminerler vermeye devam etti.
Cahit Arf, 26 Aralık 1997'de İstanbul'da vefat etti. Türk 10 lira banknotunun arka yüzünde portresi ve Arf değişmezinin formülü yer almaktadır. UNESCO, 2010 yılını doğumunun 100. yıl dönümü nedeniyle 'Cahit Arf Yılı' ilan etmiştir.
Eğitim Hayatı
Kariyer Kronolojisi
Yayınevleri
Üretim Dönemleri
Temel Keşifler Dönemi
Arf değişmezi, Hasse-Arf teoremi ve Arf halkaları gibi adını taşıyan üç büyük kavramın ortaya konduğu, uluslararası matematik dergilerinde en yoğun yayın yapılan dönem.
Olgunluk ve Derinleşme Dönemi
Çok değişkenli analitik fonksiyonlar, cebirsel geometri ve Arf kapanışı gibi konularda derinleşen araştırmaların yapıldığı, uluslararası işbirliklerinin güçlendiği dönem.
Eğitim ve Aktarım Dönemi
Ağırlıklı olarak ODTÜ ve TÜBİTAK bünyesinde ders notları, seminerler ve genç araştırmacı yetiştirmeye odaklanan dönem; toplu eserler derlemesinin hazırlanması.
Düşünsel Çizgi
Cahit Arf, cebir ve sayılar teorisi alanlarında dünya çapında etki bırakan özgün katkılarıyla tanınır. Doktora tezinde geliştirdiği Arf değişmezi, karakteristiği 2 olan cisimler üzerindeki karesel formların tam sınıflandırılmasını sağlayan bir değişmezdir. Hasse–Arf teoremi, yerel sınıf cisim teorisinde ramifikasyon gruplarının üst numaralandırmasına ilişkin temel bir sonuçtur. Arf halkaları ve Arf kapanışı kavramları ise tek boyutlu analitik dalların cebirsel yapısını inceleyen değerleme teorisine önemli katkılardır. Arf, saf matematiğin evrensel niteliğini savunmuş, Türkiye'de bilimsel araştırmanın kurumsallaşmasına öncülük etmiştir.
Eğitim ve Oluşum Dönemi (1926-1938)
1926–1938Paris'te École Normale Supérieure'de lisans eğitimi; Göttingen'de Helmut Hasse danışmanlığında doktora; karesel formlar teorisine giriş ve Arf değişmezinin keşfi. Fransa ve Almanya'nın matematik okullarından etkilendiği, analitik ve cebirsel düşünce biçimlerini sentezlemeye başladığı dönem.
İstanbul Üniversitesi Dönemi (1938-1962)
1938–1962Doçentlik ve profesörlük; Arf değişmezi, Hasse–Arf teoremi ve Arf halkaları gibi temel kavramların geliştirildiği en verimli araştırma dönemi. Karesel formlar, değerleme halkaları ve cebirsel geometri üzerine uluslararası düzeyde yayınlar; ICM'de davetli konuşma. Türk matematik ekolünün şekillenmeye başlaması.
ODTÜ ve TÜBİTAK Dönemi (1962-1980)
1962–1980ODTÜ'de modern matematik eğitiminin kurumsallaşması; TÜBİTAK Bilim Kurulu başkanlığı ve Türkiye'nin bilim politikasına katkı; uluslararası araştırma ziyaretleri (Princeton IAS, Berkeley). Arf kapanışı kavramının geliştirilmesi. Eğitim ve kurumsallaşmaya odaklanan olgunluk dönemi.
Emeklilik ve Miras (1980-1997)
1980–1997TÜBİTAK Gebze Araştırma Merkezi'nde araştırmacı olarak çalışmaya devam; genç matematikçilere rehberlik; toplu eserlerinin yayımlanması (1988). Türk matematik geleneğinin simge ismi olarak anılma dönemi.
Kamusal Faaliyetler
Uzmanlık Alanları & Kavramlar
Uzmanlık Alanları
Temel Kavramlar
Vefatı
1997 — 26 Aralık'ta İstanbul'da vefat etti
Toplam 4 eser · Kronolojik sıralama (yeniden eskiye)
Akademik Makaleler
Untersuchungen über quadratische Formen in Körpern der Charakteristik 2
Untersuchungen über reinverzweigte Erweiterungen diskret bewerteter perfekter Körper
Une interprétation algébrique de la suite des ordres de multiplicité d'une branche algébroïde
Sur les variétés algébriques dont les sections hyperplanes sont des courbes de genre donné
The Structure of the Arf Closure
On a generalization of Green's formula and its application to the Cauchy problem for a hyperbolic equation
Multiplicity sequence of an algebraic branch
Sur quelques propriétés des polynômes et des courbes algébriques
Über die multiplikative Darstellung einer Klasse von Formen
On a class of Galois extensions
The Equivalence of Quadratic Forms
Contributions to the theory of analytic functions of several complex variables
Sur un théorème de géométrie algébrique
On the structure of local rings and their maximal ideals
Über die algebraische Struktur gewisser Integritätsbereiche
Sur les corps finis de caractéristique 2
On the Arf invariant in historical perspective
Konferans Bildirileri
On a class of Galois extensions
Quadratic forms over fields of characteristic 2
On the structure of certain analytic local rings
Some remarks on quadratic forms and valued fields
Program Serileri
Düzenli yayınlanan program ve seri içerikler
Cahit Arf - TRT Belgeseli
TRTTRT tarafından hazırlanan, Cahit Arf'ın hayatını, akademik kariyerini ve Türkiye'nin bilim tarihindeki yerini ele alan belgesel program.
Bilimin Öncüleri: Cahit Arf
TRTCahit Arf'ın doğumunun 100. yıl dönümü vesilesiyle TRT tarafından hazırlanan özel program. Arf değişmezi, Hasse-Arf teoremi ve Türk bilim tarihindeki yeri ele alınmıştır.
Konferanslar
1 konferans ve panel kaydı
Videolar
4 video kaydı
Akademik Görevler
Matematik Öğretmeni — Galatasaray Lisesi
Doçent — İstanbul Üniversitesi
Profesör — İstanbul Üniversitesi
Profesör — Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ)
Misafir Profesör — Robert Kolej (Boğaziçi Üniversitesi)
Araştırma Üyesi (Member) — Princeton Üniversitesi, Institute for Advanced Study
Misafir Profesör — University of California, Berkeley
Araştırmacı — TÜBİTAK Gebze Araştırma Merkezi
Onursal Araştırmacı — Marmara Araştırma Merkezi (TÜBİTAK MAM)
Ödüller
İnönü Armağanı (Fen Bilimleri)
Türkiye'de bilimsel başarıya verilen en prestijli ödüllerden biri; karesel formlar ve sayılar teorisi alanındaki çalışmaları nedeniyle verildi.
TÜBİTAK Bilim Ödülü (Matematik)
Türkiye'nin en yüksek bilim ödülü; matematik alanındaki uluslararası düzeydeki katkıları nedeniyle verildi.
Commandeur des Palmes Académiques
Fransa'nın akademik alanda verdiği en yüksek nişan; matematiğe katkıları nedeniyle takdim edildi.
TÜBİTAK Hizmet Ödülü
Türk bilim camiasına uzun yıllar boyunca yaptığı katkılar nedeniyle verildi.
Türk Matematik Derneği Onur Üyeliği
Türk matematiğine yaptığı olağanüstü katkılar nedeniyle onur üyeliğine seçildi.
Tez Danışmanlıkları
Cebirsel Sayı Cisimlerinin Yapısı Üzerine Araştırmalar
Değerleme Halkaları ve Arf Yarıgrupları
Fonksiyonel Analiz ve Topolojik Vektör Uzayları
Kurumsal Roller
Bilim Kurulu Üyesi ve Başkanı — TÜBİTAK
TÜBİTAK'ın kuruluş aşamasından itibaren Bilim Kurulu üyesi olarak görev aldı; 1967-1971 yılları arasında başkanlık yaptı. Türkiye'nin bilim politikalarının belirlenmesinde etkin rol üstlendi.
Kurucu Üye — Türk Matematik Derneği
Derneğin kuruluşunda ve Türkiye'de matematik araştırmalarının kurumsallaşmasında öncü rol oynadı.
Kurucu Akademisyen — ODTÜ Matematik Bölümü
ODTÜ Matematik Bölümü'nün kuruluşunda ve uluslararası standartlara kavuşmasında belirleyici akademik liderlik üstlendi.
Onursal Üye — Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA)
Türkiye Bilimler Akademisi'nin kuruluşunu destekledi ve onursal üye olarak yer aldı.
Zaman Çizelgesi
11 Ekim'de Selanik'te doğdu
Balkan Savaşları nedeniyle ailesiyle birlikte İstanbul'a göç etti
Ailesiyle birlikte İzmir'e yerleşti; ilk ve orta öğrenimini burada sürdürdü
İzmir Saint-Joseph Fransız Koleji'nde öğrenimine başladı
Fransa hükümeti bursuyla Paris'e gönderildi
École Normale Supérieure'den lisans derecesiyle mezun oldu
Galatasaray Lisesi'nde matematik öğretmenliğine başladı
Doktora çalışması için Göttingen Üniversitesi'ne gitti; Helmut Hasse'nin danışmanlığında çalışmaya başladı
Doktora tezini tamamladı; Arf değişmezi kavramını ortaya koydu
İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi'nde doçent olarak göreve başladı
Hasse–Arf teoreminin temelini oluşturan ramifikasyon çalışmasını yayımladı
Arf değişmezini içeren ana makalesini Crelle's Journal'da yayımladı
İstanbul Üniversitesi'nde profesörlüğe yükseldi
Cebirsel eğriler ve polinomlar üzerine araştırmasını İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Mecmuası'nda yayımladı
İnönü Armağanı'nı (Fen Bilimleri dalı) aldı
Arf halkaları ve cebirsel dalların çokluk dizisi üzerine makalesini yayımladı
Paris'te düzenlenen Cebir ve Sayılar Teorisi Kolokyumu'nda tebliğ sundu
Amsterdam'da düzenlenen Uluslararası Matematik Kongresi'ne (ICM) davetli konuşmacı olarak katıldı
Tokyo'da Uluslararası Cebirsel Geometri Sempozyumu'na davetli konuşmacı olarak katıldı
ODTÜ Matematik Bölümü'ne profesör olarak geçti
TÜBİTAK Bilim Kurulu üyeliğine atandı
Princeton Üniversitesi Institute for Advanced Study'de araştırma yaptı
TÜBİTAK Bilim Kurulu başkanlığına getirildi
Arf kapanışı kavramını tanıtan makalesini Journal of the London Mathematical Society'de yayımladı
TÜBİTAK Bilim Ödülü'nü (Matematik dalı) aldı
ODTÜ'den emekli oldu; TÜBİTAK Gebze Araştırma Merkezi'nde çalışmalarına devam etti
Türk Matematik Derneği Onur Üyeliği'ne seçildi
Türk Matematik Derneği tarafından 'The Collected Papers of Cahit Arf' yayımlandı
26 Aralık'ta İstanbul'da vefat etti
Portresi ve Arf değişmezi formülü Türk 10 lira banknotunun arka yüzüne basıldı
UNESCO, doğumunun 100. yıl dönümü nedeniyle 2010'u 'Cahit Arf Yılı' ilan etti
Entelektüel Gelişim Dönemleri
Eğitim ve Oluşum Dönemi (1926-1938)
1926–1938Paris'te École Normale Supérieure'de lisans eğitimi; Göttingen'de Helmut Hasse danışmanlığında doktora; karesel formlar teorisine giriş ve Arf değişmezinin keşfi. Fransa ve Almanya'nın matematik okullarından etkilendiği, analitik ve cebirsel düşünce biçimlerini sentezlemeye başladığı dönem.
İstanbul Üniversitesi Dönemi (1938-1962)
1938–1962Doçentlik ve profesörlük; Arf değişmezi, Hasse–Arf teoremi ve Arf halkaları gibi temel kavramların geliştirildiği en verimli araştırma dönemi. Karesel formlar, değerleme halkaları ve cebirsel geometri üzerine uluslararası düzeyde yayınlar; ICM'de davetli konuşma. Türk matematik ekolünün şekillenmeye başlaması.
ODTÜ ve TÜBİTAK Dönemi (1962-1980)
1962–1980ODTÜ'de modern matematik eğitiminin kurumsallaşması; TÜBİTAK Bilim Kurulu başkanlığı ve Türkiye'nin bilim politikasına katkı; uluslararası araştırma ziyaretleri (Princeton IAS, Berkeley). Arf kapanışı kavramının geliştirilmesi. Eğitim ve kurumsallaşmaya odaklanan olgunluk dönemi.
Emeklilik ve Miras (1980-1997)
1980–1997TÜBİTAK Gebze Araştırma Merkezi'nde araştırmacı olarak çalışmaya devam; genç matematikçilere rehberlik; toplu eserlerinin yayımlanması (1988). Türk matematik geleneğinin simge ismi olarak anılma dönemi.
Üretim Dönemleri
Temel Keşifler Dönemi
Arf değişmezi, Hasse-Arf teoremi ve Arf halkaları gibi adını taşıyan üç büyük kavramın ortaya konduğu, uluslararası matematik dergilerinde en yoğun yayın yapılan dönem.
Olgunluk ve Derinleşme Dönemi
Çok değişkenli analitik fonksiyonlar, cebirsel geometri ve Arf kapanışı gibi konularda derinleşen araştırmaların yapıldığı, uluslararası işbirliklerinin güçlendiği dönem.
Eğitim ve Aktarım Dönemi
Ağırlıklı olarak ODTÜ ve TÜBİTAK bünyesinde ders notları, seminerler ve genç araştırmacı yetiştirmeye odaklanan dönem; toplu eserler derlemesinin hazırlanması.
Alıntılar
"Matematik, insanlığın ortak dilidir; onu herhangi bir milletin tekelinde görmek yanlıştır."
"Ben matematikçiyim, düşünmek benim işim. Düşünmek için de mutlaka kalem ve kâğıda ihtiyaç yoktur."
"Bilim adamı, anlamak için çalışır; anlatmak için değil."
"Matematikte önemli olan sonuç değil, o sonuca giden düşüncedir."
"Bir problemle uğraşırken onu tamamen anlayana kadar bırakmam. Bazen bu yıllar alır."
"Türkiye'de bilim yapılabilir; yeter ki gençlere güvenelim ve onlara fırsat tanıyalım."
"Matematik bir sanat gibidir. Güzel bir teorem, güzel bir şiir kadar estetik değer taşır."
"Soyut düşünce, pratik hayattan kaçış değil; onu daha derinden kavramanın yoludur."
"Hoca olmak, bildiklerini aktarmak değil; öğrencide merak uyandırmaktır."
"Bir ülkenin geleceği, temel bilimlere verdiği değerle ölçülür."
"Göttingen'de öğrendim ki, gerçek bilim dalları arasında sınır yoktur. Matematik ile fizik, cebir ile geometri birbirinden ayrılamaz."
"Matematiğin güzelliği, doğrunun zorunlu olarak güzel olmasında yatar."
Kaynakça
Ali Nesin, Cahit Arf: Matematiğin Büyük Ustası .
Sertöz, Sertaç, Cahit Arf ve Arf Değişmezi .
MacTutor History of Mathematics, Cahit Arf Biography .
Kaynağa Git →TÜBİTAK, Cahit Arf Biyografisi .
Kaynağa Git →Ikeda, Masatoshi, Cahit Arf's Contribution to Algebraic Number Theory and Related Fields .
Sertöz, Sertaç, Arf Rings and Characters .
O'Connor, J. J.; Robertson, E. F., Cahit Arf - MacTutor History of Mathematics Archive .
Kaynağa Git →Türk Matematik Derneği, The Collected Papers of Cahit Arf (1988). Turkish Mathematical Society .
Lipman, Joseph, On the Jacobian Ideal of the Module of Differentials (Arf Closure references) .
Terzioğlu, Tosun, Cahit Arf'ın Matematik Mirası .
Vikipedi, Cahit Arf - Vikipedi .
Kaynağa Git →Baki, Adnan, Cahit Arf ve Türkiye'de Matematik Eğitimi .
UNESCO, 2010 Cahit Arf Yılı Kararı (2009) .
Kaynağa Git →Bu sayfada bir hata mı var?
Hata Bildir