Turgut Cansever
1921, Antalya — ☾ 2009
Turgut Cansever (1921-2009), Türk mimarlık ve düşünce tarihinin en önemli figürlerinden biridir. Dünyada Ağa Han Mimarlık Ödülü'nü üç kez kazanan tek mimar olarak mimarlık tarihine geçmiştir. İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nden mezun olmuş, İstanbul Üniversitesi'nde Türkiye'nin ilk sanat tarihi doktora tezini vermiştir. Mimarlığı yalnızca bir yapı inşa etme eylemi olarak değil, insanın dünyayı güzelleştirme vazifesinin bir ifadesi olarak gören Cansever, İslâm medeniyetinin şehir ve mimarlık anlayışını çağdaş bir perspektifle yorumlamıştır.
Turgut Cansever, 12 Eylül 1921'de Antalya'da dünyaya geldi. Babası, Türk Ocağı'nın kurucularından tıbbiyeli Hasan Ferid Bey; annesi ise Filibe'de müderris Mehmed Efendi'nin kızı ve Kız Öğretmen Okulu'nun ilk mezunlarından Hatice Samime Hanım'dır. Beş çocuğun en büyüğü olarak dünyaya gelen Cansever, entelektüel bir aile ortamında yetişti. Babası tıp doktoru, gazeteci ve Türk Ocakları'nın kurucu kadrosundan olması sebebiyle Cansever küçük yaştan itibaren hem bilimsel hem de millî düşünce ikliminin içinde büyüdü.
İlk öğrenimini Ankara Keçiören'de ve Bursa Muradiye'de tamamladı. Lise eğitimini İstanbul Galatasaray Lisesi'nde gördü. Bu okuldaki Fransız kültürüne açıklık ve humanist eğitim anlayışı, Cansever'in Batı düşüncesini birincil kaynaklardan tanımasını sağladı. Galatasaray yıllarında edebiyat, felsefe ve sanat tarihine olan ilgisi derinleşti. Liseden 1940 yılında mezun oldu.
Yükseköğrenimini 1946'da İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi (bugünkü Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi) Yüksek Mimarlık Bölümü'nde tamamladı. Akademi yıllarında Sedat Hakkı Eldem'in Türk evi ve millî mimari araştırmalarından, sanat tarihçi Ernst Diez'in İslâm sanatı derslerinden ve Mazhar Şevket İpşiroğlu'nun estetik perspektifinden derinden etkilendi. Bu hocalar, Cansever'in mimarlığı salt teknik bir meslek olarak değil, medeniyet üreten bir düşünce eylemi olarak kavramasında belirleyici oldu.
1949'da İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü'nde 'Selçuk ve Osmanlı Mimarisinde Üslup Gelişmeleri: Türk Sütun Başlıkları' başlıklı teziyle doktorasını tamamladı. Bu çalışma, Türkiye'de sanat tarihi alanında yapılan ilk doktora tezi olma özelliği taşır ve Cansever'e doktora yapan ilk mimar unvanını kazandırmıştır. Tezde Selçuklu ve Osmanlı mimarisindeki sütun başlıklarının stilistik evrimini izleyerek Türk-İslâm mimarlığının kendine özgü estetik dilini ortaya koymuştur.
Mimarlık kariyerine 1949'da İstanbul Çengelköy'deki Sadullah Paşa Yalısı'nın restorasyonuyla başladı. Bu proje, tarihî yapıları koruma bilinciyle çağdaş kullanıma kazandırma yaklaşımının ilk örneklerinden biri oldu. 1951'de Abdurrahman Hancı ile birlikte ilk mimarlık bürosunu kurdu. Aynı yıl Ertur Yener ile birlikte Ankara'da Türk Tarih Kurumu Binası projesini üstlendi; bu yapı 1967'de tamamlandı ve modern Türk mimarlığının başyapıtları arasına girdi. Yapı, betonarme teknolojiyi Osmanlı mimarlık karakteriyle buluşturan özgün bir sentez olarak uluslararası eleştirmenlerin dikkatini çekti.
1950-1951 yıllarında Güzel Sanatlar Akademisi'nde öğretim üyeliği yaptı. 1957'de Adana Karatepe Açık Hava Müzesi'ni tasarladı; bu proje arkeolojik alan ile çağdaş müze mimarlığını bütünleştiren bir çalışma oldu. 1958'de Beyazıt Meydanı düzenleme projesini başlattı; bu proje onu kentsel planlama, imar ve koruma alanlarında çalışmaya yönlendirdi. İstanbul'un tarihî merkezlerinden birinin çağdaş kullanıma uyarlanması meselesi, Cansever'in şehircilik düşüncesinin temellerini oluşturdu.
1959-1960 yıllarında Marmara Bölgesi Planlama Teşkilatı'nın kurucu üyesi ve başkanı olarak görev yaptı. 1960'ta İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nden 'Modern Mimarinin Temel Sorunları' başlıklı teziyle doçent unvanını aldı. Bu tez, Rönesans'tan bu yana Batı mimarlığında yaşanan ontolojik kırılmayı ve bunun modern mimarlık üzerindeki etkilerini sistematik biçimde ele alan öncü bir çalışmaydı.
1971-1973 yılları arasında Bodrum'da Ahmet ve Mica Ertegün Evi restorasyonunu gerçekleştirdi. Ertegün Evi, tarihî Salih Efendi Konağı'nın yerel taş işçiliği ve geleneksel plan şemasının korunarak çağdaş bir yazlık konuta dönüştürülmesini içeriyordu. Bu proje ve Türk Tarih Kurumu Binası ile 1980'de Ağa Han Mimarlık Ödülü'nü iki ayrı yapıtla kazandı. 1974'te Bayındırlık ve İskân Bakanlığı danışmanlığı ile İstanbul Büyükşehir Planlama Müdürlüğü görevini üstlendi. 1974-1975'te Dünya Bankası İstanbul Metropoliten Planlama Projesi başkanlığı yaptı. 1974-1976 arasında Avrupa Konseyi Türk Delegasyonu üyeliği görevinde bulundu.
1984'ten itibaren Bodrum Mandalya Körfezi'nde Demir Tatil Köyü projesini hayata geçirdi. Üç otel ve konut birimlerinden oluşan bu kapsamlı proje, kızı Feyza Cansever ile Emine ve Mehmet Öğün'ün ortaklığında tasarlandı. Yerel taş malzeme kullanımı, topografyaya uyum, geleneksel Ege konut tipolojisinin modern yorumu ve doğal çevreyle bütünleşme ilkeleri üzerine kurulu proje, 1992'de üçüncü Ağa Han Mimarlık Ödülü'nü alarak Cansever'i dünyada bu ödülü üç kez kazanan tek mimar yaptı.
1990'da Mimarlar Odası İkinci Ulusal Mimarlık Ödülleri kapsamında Büyük Ödül'ü (Sinan Ödülü) aldı. 1990'lı yıllar aynı zamanda Cansever'in düşünce eserlerini yoğun biçimde yayımladığı dönem oldu: Şehir ve Mimari Üzerine Düşünceler (1992), Ev ve Şehir Üzerine Düşünceler (1994), Kubbeyi Yere Koymamak (1997) ve İslâm'da Şehir ve Mimari (1997). Bu eserler, Cansever'in mimarlık felsefesini, İslâm ontolojisi ve varlık tabakaları kuramını, modern mimarlığın Rönesans kaynaklı hatalarını ve Osmanlı şehirciliğinin ilkelerini sistematik biçimde ortaya koyuyordu.
Hayatının son yıllarında Ev ve Şehir Vakfı'nı kurarak deprem riski taşıyan İstanbul başta olmak üzere sağlıklı konut ve şehirleşme çözümleri üretmeye çalıştı. 2005'te anıtsal Mimar Sinan monografisini yayımladı. 2000 yılında kalp pili takıldı. 22 Şubat 2009'da İstanbul Kadıköy'deki evinde vefat etti. 23 Şubat'ta Fatih Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Edirnekapı Mezarlığı'nda toprağa verildi. Ölümünden sonra Osmanlı Şehri ve Sonsuz Mekânın Peşinde adlı eserleri yayımlandı; 2020'den itibaren Timaş Yayınları tarafından Bütün Eserleri serisi çıkarılmaya başlandı.
Eğitim Hayatı
Kariyer Kronolojisi
Dergiler & Gazeteler
Yayınevleri
Üretim Dönemleri
Erken Mimari Projeler Dönemi
Sadullah Paşa Yalısı restorasyonu, Türk Tarih Kurumu Binası, Anadolu Kulübü Oteli, Karatepe Açık Hava Müzesi ve Beyazıt Meydanı projelerini kapsayan ilk mimarlık pratiği dönemi.
Restorasyon ve Büyük Projeler Dönemi
Ertegün Evi restorasyonu, Demir Tatil Köyü ve çeşitli konut projelerinin gerçekleştirildiği, üç Ağa Han Ödülü'nün kazanıldığı dönem.
Yazılı Eserler ve Düşünce Dönemi
Mimarlık felsefesi, İslâm şehirciliği ve Osmanlı mimarlığı üzerine kitap ve makalelerin yoğun biçimde yayımlandığı dönem. Cansever'in düşüncelerinin sistemleştirildiği ana evredir.
Ölüm Sonrası Yayınlar ve Külliyat
Vefatından sonra yayımlanan eserler ve Timaş Yayınları tarafından çıkarılan Bütün Eserleri serisi.
Düşünsel Çizgi
Turgut Cansever, mimarlığı insanla varlık arasındaki ilişkiyi maddî, organik, ruhî ve fikrî bütün varlık tabakalarında düzenleyen bir disiplin olarak tanımlamıştır. İslâm medeniyetinin şehir ve mimarlık anlayışını çağdaş perspektifle yorumlayan Cansever, tevhit ilkesini estetiğin temeli olarak görmüş, modern mimarlığın Rönesans'tan kaynaklanan hatalarını eleştirmiş ve Osmanlı şehirciliğinin ilkelerini geleceğin mimarlığı için yol gösterici kabul etmiştir. 'Kubbeyi yere koymamak' metaforu, mimarlıkta idealden vazgeçmemeyi ve her yapıda mânevî bir yükselişi ifade eder. Cansever'in düşüncesinde mimarlık, salt teknik bir meslek değil, insanın dünyayı güzelleştirme vazifesinin en somut ifadesidir. Mahalle kavramı, komşuluk hakkı, vakıf sistemi ve insanî ölçek gibi geleneksel kavramları çağdaş şehircilik sorunlarına uyarlayan Cansever, İslâm ontolojisi ile modern planlama bilimini buluşturan özgün bir düşünce sistemi kurmuştur.
Eğitim ve Erken Dönem (1935-1951)
1935–1951Galatasaray Lisesi'ndeki humanist eğitim, Batı düşüncesini birincil kaynaklardan tanıma imkânı sağladı. Güzel Sanatlar Akademisi'nde Sedat Hakkı Eldem'in Türk evi araştırmaları ve Ernst Diez'in İslâm sanatı dersleri belirleyici oldu. İlk sanat tarihi doktora tezi ile Selçuklu-Osmanlı mimarlığının estetik dilini akademik düzeyde inceledi. Sadullah Paşa Yalısı restorasyonu ile mimarlık pratiğine adım attı.
Mimari Pratik ve Kentsel Planlama (1951-1973)
1951–1973Türk Tarih Kurumu Binası, Anadolu Kulübü Oteli, Beyazıt Meydanı ve Ertegün Evi gibi önemli projelerin gerçekleştirildiği dönem. Doçentlik teziyle modern mimarlığın ontolojik sorunlarını sistematik biçimde ele aldı. Marmara Planlama Teşkilatı ile bölgesel planlama deneyimi kazandı. Bu dönemde Cansever'in düşüncesi mimarlık pratiğinden şehircilik ve medeniyet sorunlarına doğru genişledi.
Uluslararası Tanınma ve Kuramsal Derinleşme (1974-1992)
1974–1992İki kez Ağa Han Ödülü ile uluslararası tanınma. Dünya Bankası projesi ve Avrupa Konseyi üyeliği ile uluslararası deneyim. Demir Tatil Köyü projesiyle üçüncü Ağa Han Ödülü. Bu dönemde Cansever'in İslâm ontolojisi, varlık tabakaları kuramı ve Rönesans kırılması tezi olgunlaştı. Şehir ve mimarlık üzerine ilk kitapları yayımlandı.
Düşünce Eserlerinin Olgunlaşması (1993-2005)
1993–2005Mimarlık felsefesini sistemleştirdiği büyük eserlerin yayımlanma dönemi. Kubbeyi Yere Koymamak, İslâm'da Şehir ve Mimari, İstanbul'u Anlamak ve anıtsal Mimar Sinan monografisi bu dönemin ürünleridir. Cansever, mimarlığı bir medeniyet eylemi olarak kavramsallaştıran özgün düşünce sistemini bu eserlerde tamamladı.
Son Dönem ve Miras (2005-2009)
2005–2009Ev ve Şehir Vakfı üzerinden deprem güvenliği ve şehirleşme politikalarına odaklanma. Geleceğimiz İçin Şehirleşme ve Mimari'nin yayımlanması. Mimarlık düşüncesinin gelecek nesillere aktarılması çabası. Vefatından sonra Osmanlı Şehri, Sonsuz Mekânın Peşinde ve Bütün Eserleri serisi yayımlandı.
Önemli Dönüm Noktaları
Kamusal Faaliyetler
Uzmanlık Alanları & Kavramlar
Uzmanlık Alanları
Temel Kavramlar
Vefatı
2009 — 22 Şubat'ta İstanbul Kadıköy'deki evinde vefat etti; Fatih Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Edirnekapı Mezarlığı'na defnedildi
Toplam 21 eser · Kronolojik sıralama (yeniden eskiye)
2020'ler
Mimar Sinan - Bütün Eserleri 8
AraştırmaOsmanlı Şehri - Bütün Eserleri 6
Araştırma2010'ler
2000'ler
Mimar Sinan
Araştırma1990'ler
İstanbul'u Anlamak
Derlemeİslâm'da Şehir ve Mimari
Araştırma1980'ler
Düşünceler ve Mimari
DenemeAkademik Makaleler
Beyazıt Meydanı Düzenleme Projesi Raporu
Modern Mimarinin Temel Sorunları
İstanbul'un Planlama Sorunları ve Çözüm Önerileri
Osmanlı Şehrinin Temel Özellikleri
İslâm Mimarlığında Mekân Kavramı
Deprem ve Şehirleşme Politikaları
Konferans Bildirileri
İslâm Mimarlığında Temel İlkeler
Osmanlı Şehrinin Yapısı ve Korunması
İstanbul'un Tarihî Dokusunun Korunması
Geleceğin İslâm Şehri
Modern Mimarlığın Ontolojik Temelleri
Konut Mimarisi ve İnsanî Ölçek
Mimar Sinan ve İslâm Estetiği
Program Serileri
Düzenli yayınlanan program ve seri içerikler
Turgut Cansever - Bilge Mimar Belgeseli
TRTTRT tarafından hazırlanan Turgut Cansever belgeseli. Mimarın hayatı, projeleri ve düşünce dünyası ele alınmaktadır.
Turgut Cansever ile Söyleşi
TRT 2TRT 2 kanalında yayımlanan Turgut Cansever söyleşi programı. Mimarlık, şehircilik ve medeniyet konularında görüşler.
Konferanslar
2 konferans ve panel kaydı
Röportajlar
4 röportaj ve söyleşi
Köşe Yazarlığı
Akademik Görevler
Öğretim Üyesi — İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi (DGSA)
Doçent — İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi
Misafir Öğretim Üyesi — Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
Davetli Konuşmacı — Yıldız Teknik Üniversitesi
Ödüller
Ağa Han Mimarlık Ödülü - Türk Tarih Kurumu Binası
Ertur Yener ile birlikte tasarladığı Ankara Türk Tarih Kurumu Binası (1951-1967) için verildi. Osmanlı mimarlık karakterini çağdaş bir yorumla birleştiren yapı.
Ağa Han Mimarlık Ödülü - Ertegün Evi Restorasyonu
Bodrum'daki Ahmet ve Mica Ertegün Evi restorasyonu (1971-1973) için verildi. Tarihî Salih Efendi Konağı'nın korunarak çağdaş yazlık konutla bütünleştirilmesi.
Ağa Han Mimarlık Ödülü - Demir Tatil Köyü
Bodrum Mandalya Körfezi'ndeki Demir Tatil Köyü projesi (üç otel ve konut birimleri) için verildi. Feyza Cansever, Emine ve Mehmet Öğün ile birlikte tasarlandı. Bu ödülle dünyada 3 kez Ağa Han Ödülü alan tek mimar oldu.
Büyük Ödül (Sinan Ödülü) - İkinci Ulusal Mimarlık Ödülleri
Türk mimarlığına yaptığı kapsamlı katkılar dolayısıyla Mimarlar Odası tarafından verilen en büyük ödül.
Sedat Simavi Vakfı Mimarlık Ödülü
Türk mimarlığına olan katkıları sebebiyle Sedat Simavi Vakfı tarafından verilen mimarlık ödülü.
Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü
Mimarlık alanındaki ömür boyu katkıları sebebiyle devlet tarafından verilen büyük ödül.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Sanat Ödülü
İstanbul'un mimarlık ve şehircilik kültürüne katkıları sebebiyle takdim edilen ödül.
Kurumsal Roller
Kurucu Üye ve Başkan — Marmara Bölgesi Planlama Teşkilatı
Bölgesel planlama çalışmalarının öncü kurumlarından birinin kuruluşuna katıldı ve başkanlığını yürüttü.
Müdür — İstanbul Belediyesi İmar Müdürlüğü
İstanbul Belediyesi bünyesinde imar planlama çalışmalarını yönetti.
Proje Başkanı — Dünya Bankası İstanbul Metropoliten Planlama Projesi
İstanbul'un metropoliten ölçekte planlanmasına yönelik uluslararası proje koordinasyonu.
Üye — Avrupa Konseyi Türk Delegasyonu
Avrupa Konseyi nezdinde Türkiye'yi kültürel miras ve mimarlık alanlarında temsil etti.
Metropoliten Planlama Danışmanı — İstanbul Belediyesi
İstanbul'un yeni yerleşim alanları, şehir merkezleri ve tarihî koruma konularında danışmanlık yaptı.
Danışman — Bayındırlık ve İskân Bakanlığı
Bakanlık bünyesinde mimarlık ve imar politikaları konusunda danışmanlık hizmeti verdi.
Kurucu — Ev ve Şehir Vakfı
Deprem riski taşıyan İstanbul başta olmak üzere sağlıklı konut ve şehirleşme çözümleri üretmek amacıyla kurduğu vakıf.
Üye — ICOMOS Türkiye Ulusal Komitesi
Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi Türkiye temsilciliği bünyesinde kültürel miras koruma çalışmalarına katıldı.
Üye — Mimarlar Odası
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği'ne bağlı Mimarlar Odası'nda aktif üyelik ve çeşitli komisyon çalışmaları.
Üye — İstanbul Fetih Cemiyeti
İstanbul'un tarihî ve kültürel mirasının korunması ve araştırılmasına yönelik çalışmalara katkı.
Cansever'in kurucusu olduğu veya kuruluşunda önemli rol üstlendiği kuruluşlar.
Ev ve Şehir Vakfı
Deprem riski taşıyan İstanbul başta olmak üzere Türkiye'nin her bölgesinde konut ve şehirleşme ihtiyacının sağlıklı biçimde karşılanmasına yönelik çözüm önerileri, alternatif tasarımlar ve düşünce üretmek amacıyla kurulmuştur.
Marmara Bölgesi Planlama Teşkilatı
Marmara Bölgesi'nin bölgesel planlama çalışmalarını yürütmek üzere kurulan teşkilat. Türkiye'de bölgesel planlama alanında öncü bir kurum.
Cansever Mimarlık Bürosu
Abdurrahman Hancı ile birlikte kurulan mimarlık bürosu. Türk Tarih Kurumu Binası, Ertegün Evi, Demir Tatil Köyü gibi önemli projelerin tasarlandığı ofis.
Zaman Çizelgesi
12 Eylül'de Antalya'da dünyaya geldi. Babası Hasan Ferid Bey, Türk Ocağı kurucularından tıp doktoru; annesi Hatice Samime Hanım, Kız Öğretmen Okulu'nun ilk mezunlarındandır.
İlk öğrenimini Ankara Keçiören'de başladı
Bursa Muradiye'de ilk öğrenimini tamamladı
İstanbul Galatasaray Lisesi'ne başladı
İstanbul Galatasaray Lisesi'nden mezun oldu
İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Yüksek Mimarlık Bölümü'ne kaydoldu
İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Yüksek Mimarlık Bölümü'nden mezun oldu. Sedat Hakkı Eldem ve Ernst Diez'den ders aldı.
İstanbul Üniversitesi'nde Türkiye'nin ilk sanat tarihi doktora tezini tamamladı; doktora yapan ilk Türk mimar oldu
Sadullah Paşa Yalısı restorasyonu ile mimarlık kariyerine başladı (Çengelköy, İstanbul)
İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nde öğretim üyeliğine başladı
Abdurrahman Hancı ile ilk mimarlık bürosunu kurdu
Ertur Yener ile Türk Tarih Kurumu Binası projesine başladı (Ankara)
Anadolu Kulübü Oteli projesine başladı (Büyükada, İstanbul)
Çanakkale Seramik Fabrikası projesi
Karatepe Açık Hava Müzesi tasarımını gerçekleştirdi (Adana)
Beyazıt Meydanı düzenleme projesini başlattı (İstanbul)
Marmara Bölgesi Planlama Teşkilatı'nın kurucu üyesi ve başkanı oldu
İstanbul Üniversitesi'nden 'Modern Mimarinin Temel Sorunları' teziyle doçent unvanı aldı
İstanbul Belediyesi İmar Müdürlüğü görevini üstlendi
Bursa Ertegün Evi restorasyonuna başladı
Türk Tarih Kurumu Binası tamamlandı (Ankara). Yapı uluslararası mimarlık çevrelerinde büyük ilgi gördü.
Bodrum'da Ahmet ve Mica Ertegün Evi restorasyon projesine başladı
Ertegün Evi restorasyonu tamamlandı (Bodrum)
Bayındırlık ve İskân Bakanlığı danışmanlığı ve İstanbul Metropoliten Planlama Müdürlüğü görevlerini üstlendi
Avrupa Konseyi Türk Delegasyonu üyeliğine atandı
Türk Tarih Kurumu Binası ve Ertegün Evi restorasyonu ile iki ayrı yapıtta Ağa Han Mimarlık Ödülü kazandı
'Düşünceler ve Mimari' (Thoughts and Architecture) adlı ilk kitabı yayımlandı
Sedat Simavi Vakfı Mimarlık Ödülü'nü aldı
Bodrum Mandalya Körfezi'nde Demir Tatil Köyü projesine başladı
Mimarlar Odası İkinci Ulusal Mimarlık Ödülleri kapsamında Büyük Ödül'ü (Sinan Ödülü) aldı
Demir Tatil Köyü projesiyle üçüncü Ağa Han Mimarlık Ödülü'nü alarak dünyada bu ödülü 3 kez kazanan tek mimar oldu
'Şehir ve Mimari Üzerine Düşünceler' yayımlandı
'Ev ve Şehir Üzerine Düşünceler' yayımlandı
'Kubbeyi Yere Koymamak' ve 'İslâm'da Şehir ve Mimari' yayımlandı
'İstanbul'u Anlamak' yayımlandı
Ev ve Şehir Vakfı'nı kurdu; deprem güvenliği ve şehirleşme çözümleri üzerinde çalışmaya başladı
Kalp pili takıldı
Anıtsal 'Mimar Sinan' monografisi yayımlandı; İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Sanat Ödülü'nü aldı
Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'nü aldı
'Geleceğimiz İçin Şehirleşme ve Mimari' yayımlandı
22 Şubat'ta İstanbul Kadıköy'deki evinde vefat etti; Fatih Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Edirnekapı Mezarlığı'na defnedildi
'Osmanlı Şehri' ve 'Sonsuz Mekânın Peşinde' ölümünden sonra yayımlandı
'Her Şey Mimarlıkla Başlar' derleme eseri yayımlandı
Timaş Yayınları 'Bütün Eserleri' serisini yayımlamaya başladı
Entelektüel Gelişim Dönemleri
Eğitim ve Erken Dönem (1935-1951)
1935–1951Galatasaray Lisesi'ndeki humanist eğitim, Batı düşüncesini birincil kaynaklardan tanıma imkânı sağladı. Güzel Sanatlar Akademisi'nde Sedat Hakkı Eldem'in Türk evi araştırmaları ve Ernst Diez'in İslâm sanatı dersleri belirleyici oldu. İlk sanat tarihi doktora tezi ile Selçuklu-Osmanlı mimarlığının estetik dilini akademik düzeyde inceledi. Sadullah Paşa Yalısı restorasyonu ile mimarlık pratiğine adım attı.
Mimari Pratik ve Kentsel Planlama (1951-1973)
1951–1973Türk Tarih Kurumu Binası, Anadolu Kulübü Oteli, Beyazıt Meydanı ve Ertegün Evi gibi önemli projelerin gerçekleştirildiği dönem. Doçentlik teziyle modern mimarlığın ontolojik sorunlarını sistematik biçimde ele aldı. Marmara Planlama Teşkilatı ile bölgesel planlama deneyimi kazandı. Bu dönemde Cansever'in düşüncesi mimarlık pratiğinden şehircilik ve medeniyet sorunlarına doğru genişledi.
Uluslararası Tanınma ve Kuramsal Derinleşme (1974-1992)
1974–1992İki kez Ağa Han Ödülü ile uluslararası tanınma. Dünya Bankası projesi ve Avrupa Konseyi üyeliği ile uluslararası deneyim. Demir Tatil Köyü projesiyle üçüncü Ağa Han Ödülü. Bu dönemde Cansever'in İslâm ontolojisi, varlık tabakaları kuramı ve Rönesans kırılması tezi olgunlaştı. Şehir ve mimarlık üzerine ilk kitapları yayımlandı.
Düşünce Eserlerinin Olgunlaşması (1993-2005)
1993–2005Mimarlık felsefesini sistemleştirdiği büyük eserlerin yayımlanma dönemi. Kubbeyi Yere Koymamak, İslâm'da Şehir ve Mimari, İstanbul'u Anlamak ve anıtsal Mimar Sinan monografisi bu dönemin ürünleridir. Cansever, mimarlığı bir medeniyet eylemi olarak kavramsallaştıran özgün düşünce sistemini bu eserlerde tamamladı.
Son Dönem ve Miras (2005-2009)
2005–2009Ev ve Şehir Vakfı üzerinden deprem güvenliği ve şehirleşme politikalarına odaklanma. Geleceğimiz İçin Şehirleşme ve Mimari'nin yayımlanması. Mimarlık düşüncesinin gelecek nesillere aktarılması çabası. Vefatından sonra Osmanlı Şehri, Sonsuz Mekânın Peşinde ve Bütün Eserleri serisi yayımlandı.
Üretim Dönemleri
Erken Mimari Projeler Dönemi
Sadullah Paşa Yalısı restorasyonu, Türk Tarih Kurumu Binası, Anadolu Kulübü Oteli, Karatepe Açık Hava Müzesi ve Beyazıt Meydanı projelerini kapsayan ilk mimarlık pratiği dönemi.
Restorasyon ve Büyük Projeler Dönemi
Ertegün Evi restorasyonu, Demir Tatil Köyü ve çeşitli konut projelerinin gerçekleştirildiği, üç Ağa Han Ödülü'nün kazanıldığı dönem.
Yazılı Eserler ve Düşünce Dönemi
Mimarlık felsefesi, İslâm şehirciliği ve Osmanlı mimarlığı üzerine kitap ve makalelerin yoğun biçimde yayımlandığı dönem. Cansever'in düşüncelerinin sistemleştirildiği ana evredir.
Ölüm Sonrası Yayınlar ve Külliyat
Vefatından sonra yayımlanan eserler ve Timaş Yayınları tarafından çıkarılan Bütün Eserleri serisi.
Alıntılar
"İnsanın dünyadaki vazifesi dünyayı güzelleştirmektir."
"Ne yaparsanız yapın, o mutlaka sizin inancınızın eksiksiz bir yansıması olacaktır."
"Eskiden komşuluk ilişkisi, birbirinin güneşini ve rüzgârını kesmemek üzerine kuruluydu. Komşunun hakkına riayet edilirdi."
"Dünyada hiçbir çözüm ebediyen geçerli değildir. Açık uçlu, geliştirilmeye müsait, gelecek nesillerin iradesine ipotek koymayan çözümler peşinde olun."
"Şehri imar ederken nesli ihya etmeyi ihmal ederseniz, ihmal ettiğiniz nesil imar ettiğiniz şehri tahrip eder."
"Mimarlık, insanla varlık arasındaki ilişkiyi maddî, organik, ruhî ve fikrî bütün varlık alan ve tabakalarında düzenleyen disiplindir."
"Bir şeyin güzel olduğunu bize verdiği huzurdan, neşeden ve ümitten anlarız."
"Niyet her şeyin başlangıcıdır."
"Eğer estetik kavramından uzak isek bunun iki sebebi vardır: Ya inancımız çok yanlıştır yahut inancımızla onun arasındaki bütünlüğü hissetmiyoruz."
"Ümitsizlik bizim tabiatımız değildir."
"Mimar Sinan, varlığın bütün tabakalarını kuşatan bir mimarlık anlayışının en büyük temsilcisidir."
"Osmanlı şehrinde her yapı, komşusuna saygı duyar; hiçbir yapı ötekinin güneşini, rüzgârını, manzarasını elinden almaz."
"Rönesans, insanı Tanrı'nın yerine koyarak mimarlığı bir gösteriş aracına dönüştürdü."
"İstanbul, dünyanın en güzel şehridir. Ama bu güzelliği hak etmek için çok çalışmak lâzımdır."
"Mimarlık eğitiminin temeli, insanı ve insanın dünya üzerindeki vazifesini anlamaktan geçer."
"Kubbeyi yere koymamak, idealden vazgeçmemektir. Her yapıda bir yükseliş olmalıdır."
"Tevhit, güzelliğin kaynağıdır. Çünkü güzellik, birliğin ve bütünlüğün yansımasıdır."
"Apartman, komşuluk hakkını ortadan kaldıran, insanı yalnızlaştıran bir yapı tipidir."
Kaynakça
TDV İslâm Ansiklopedisi, CANSEVER, Turgut .
Kaynağa Git →Mustafa Armağan, Kubbeyi Yere Koymamak: Konuşmalar (hazırlayan) (1997). İz Yayıncılık .
Ağa Han Mimarlık Ödülleri Arşivi, Turgut Cansever - Aga Khan Award for Architecture .
Kaynağa Git →Anadolu Ajansı, Bilge Mimar: Turgut Cansever (2021) .
Kaynağa Git →Ev ve Şehir Vakfı, Kurucumuz - Turgut Cansever .
Kaynağa Git →Arkiv, Turgut Cansever - Mimar Profili .
Kaynağa Git →DAC İstanbul, Turgut Cansever ve Ağa Han Ödülleri'ndeki Başarısı .
Kaynağa Git →Yapı Kredi Yayınları, Turgut Cansever: Düşünce Adamı ve Mimar (2007). Yapı Kredi Yayınları .
Bülent Tanju, Tereddüd ve Tekerrür: Mimarlık ve Kent Üzerine (2007). Akın Nalça Kitapları .
Afife Batur, Bir Usta, Bir Dünya: Turgut Cansever .
Yapı Dergisi, Turgut Cansever Özel Dosyası (2009) .
Arkitekt Dergisi, Turgut Cansever ve Türk Mimarlığı .
Timaş Yayınları, Turgut Cansever - Bütün Eserleri Serisi (2020). Timaş Yayınları .
Klasik Yayınları, Her Şey Mimarlıkla Başlar - Turgut Cansever (2014). Klasik Yayınları .
Albaraka Türk, Turgut Cansever - Mimar Sinan Monografisi (2005). Albaraka Türk Yayınları .
Wikipedia, Turgut Cansever .
Kaynağa Git →Bu sayfada bir hata mı var?
Hata Bildir