Abdülbaki Gölpınarlı
1900, İstanbul — ☾ 1982
Abdülbaki Gölpınarlı (1900-1982), Türk tasavvuf edebiyatı ve İslam mistisizminin en yetkin araştırmacısıdır. Mevlana Celaleddin Rumi, Yunus Emre, Mevlevilik, Bektaşilik ve Alevilik üzerine onlarca temel eser kaleme almış; Mesnevi, Divan-ı Kebir ve Kur'an-ı Kerim mealini Türkçeye kazandırmıştır. Klasik Türk-İslam edebiyatının modern okurla buluşmasında köprü rolü üstlenmiştir.
Abdülbaki Gölpınarlı, 12 Ocak 1900'de İstanbul'da doğdu. Ailesi Azerbaycan kökenlidir. Babası Mustafa Bey, annesi Şerife Hanım'dır. Çocukluk ve gençlik yıllarını İstanbul'un kültürel atmosferinde geçirdi.
İlk ve orta öğrenimini İstanbul'da tamamladıktan sonra Galatasaray Sultanisi'nde ve ardından İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde öğrenim gördü. Türk Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun oldu. Üniversite yıllarında Mehmet Fuat Köprülü'nün öğrencisi olarak yetişti ve klasik Türk edebiyatı ile tasavvuf edebiyatına yöneldi.
Mezuniyetinin ardından çeşitli liselerde Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenliği yaptı. Konya, Balıkesir, Kayseri ve Ankara'da görev aldı. Bu dönemde Mevlana'nın eserlerini ve Konya'daki Mevlevi kültürünü yakından tanıma fırsatı buldu.
1936'da 'Mevlana Celaleddin: Hayatı, Felsefesi, Eserleri, Eserlerinden Seçmeler' adlı eseriyle doktora derecesini aldı. Bu çalışma, Mevlana araştırmalarının Türkiye'deki en kapsamlı ilk akademik monografisi oldu.
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde ders verdi. Ancak akademik kariyerinde çeşitli siyasi nedenlerle kesintiler yaşadı. 1949'da üniversiteden uzaklaştırıldı. Bundan sonra bağımsız bir araştırmacı olarak çalışmalarını sürdürdü.
Gölpınarlı, Mevlana'nın Mesnevi'sinin altı cildini, Divan-ı Kebir'i, Fihi Ma Fih'i ve diğer eserlerini Türkçeye çevirdi. Bu çeviriler, Mevlana külliyatının Türkçede en kapsamlı aktarımı olarak kabul edilir. Yunus Emre'nin hayatı ve eserleri üzerine de temel çalışmalar yaptı.
Bektaşilik, Alevilik, Melamilik, Nakşibendilik gibi tarikat ve mezheplerin tarihini, adabını ve erkanını akademik bir bakışla inceledi. 'Türkiye'de Mezhepler ve Tarikatler' adlı eseri bu alandaki en kapsamlı kaynaklardan biri olmuştur.
Kur'an-ı Kerim mealini de hazırlayan Gölpınarlı, tasavvufi terminolojiye hakimiyetiyle bu meali diğerlerinden ayıran özgün bir yaklaşım sergiledi.
1982 yılında İstanbul'da vefat etti. Geride yüzü aşkın eser bıraktı. Türk tasavvuf araştırmalarının kurucusu ve en üretken ismi olarak kabul edilir.
Eğitim Hayatı
Kariyer Kronolojisi
Yayınevleri
Üretim Dönemleri
Akademik Kariyer Dönemi
Üniversitelerde görev yaptığı, ilk önemli eserlerini verdiği dönem.
Bağımsız Araştırma Dönemi
En üretken dönemi; Mevlana külliyatı tercümeleri, tarikat araştırmaları ve Kur'an meali bu dönemde tamamlandı.
Düşünsel Çizgi
Gölpınarlı, Türk tasavvuf edebiyatı araştırmalarının kurucusu olarak Mevlana, Yunus Emre ve diğer büyük mutasavvıfların eserlerini filolojik titizlikle modern Türkçeye aktarmış; Mevlevilik, Bektaşilik, Melamilik gibi tarikatların tarihini ve kültürünü akademik bakışla belgelemiştir.
Erken Dönem (1930-1940)
1930–1940Akademik formasyonun oluştuğu, Melamilik ve Yunus Emre üzerine ilk temel çalışmaların yapıldığı dönem. Köprülü ekolünün etkisi altında klasik Türk edebiyatı ve tasavvuf araştırmalarına yönelme.
Akademik Olgunluk (1940-1949)
1940–1949Üniversite kürsüsünde araştırma ve öğretim faaliyetlerinin yoğunlaştığı, Yunus Emre Divanı edisyon kritiğinin hazırlandığı dönem.
Bağımsız Araştırmacı Dönemi (1949-1970)
1949–1970Üniversiteden ayrıldıktan sonra bağımsız olarak en üretken döneminin yaşandığı, Mevlana külliyatı tercümelerinin ve tarikat araştırmalarının tamamlandığı dönem.
Son Dönem (1970-1982)
1970–1982Mesnevi tercümesinin tamamlanması, yazma eser kataloglarının hazırlanması ve tasavvuf sözlüğü çalışmalarının gerçekleştirildiği dönem.
Önemli Dönüm Noktaları
Kamusal Faaliyetler
Uzmanlık Alanları & Kavramlar
Uzmanlık Alanları
Temel Kavramlar
Vefatı
1982 — İstanbul'da vefat etti.
Toplam 25 eser · Kronolojik sıralama (yeniden eskiye)
1970'ler
1960'ler
Türkiye'de Mezhepler ve Tarikatler
AraştırmaHafız Divanı
MealSimavna Kadısıoğlu Şeyh Bedreddin
AraştırmaMevlevi Adab ve Erkanı
AraştırmaAlevî-Bektâşî Nefesleri
DerlemeKaygusuz Abdal, Hatayî, Kul Himmet
AraştırmaYunus Emre ve Tasavvuf
Araştırma1950'ler
1940'ler
Yunus Emre Divanı
DerlemePir Sultan Abdal
Araştırma1930'ler
Yunus Emre: Hayatı
AraştırmaMelamilik ve Melamiler
AraştırmaAkademik Makaleler
Mevlana ve Etrafındakiler
Yunus Emre Meselesi
Akademik Görevler
Doçent — Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi
Profesör — İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi
Ödüller
Türk Dil Kurumu Ödülü
Tasavvuf edebiyatına katkıları nedeniyle
Kurumsal Roller
Üye — Türk Tarih Kurumu
Yazma eser kataloglama çalışmalarına katkı
Zaman Çizelgesi
12 Ocak'ta İstanbul'da doğdu.
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun oldu.
İlk önemli eseri 'Melamilik ve Melamiler' yayımlandı.
'Mevlana Celaleddin' adlı teziyle doktora derecesini aldı.
Ankara Üniversitesi DTCF'de öğretim üyeliğine başladı.
'Yunus Emre: Hayatı' yayımlandı.
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'ne geçti.
'Yunus Emre Divanı' ve 'Pir Sultan Abdal' yayımlandı.
İstanbul Üniversitesi'nden siyasi nedenlerle uzaklaştırıldı.
'Mevlana Celaleddin: Hayatı, Felsefesi, Eserleri' genişletilmiş baskısı yayımlandı.
'Mevlana'dan Sonra Mevlevilik', 'Hayyam ve Rubaileri', 'Şeyh Galip' yayımlandı.
Divan-ı Kebir tercümesinin ilk ciltleri yayımlanmaya başladı.
Kur'an-ı Kerim meali yayımlandı.
'Fihi Ma Fih' tercümesi yayımlandı.
'Yunus Emre ve Tasavvuf' yayımlandı.
'Mevlevi Adab ve Erkanı' ve 'Alevî-Bektâşî Nefesleri' yayımlandı.
'Simavna Kadısıoğlu Şeyh Bedreddin' yayımlandı.
'Mevlana Müzesi Yazmalar Katalogu' yayımlanmaya başladı.
'Türkiye'de Mezhepler ve Tarikatler' yayımlandı.
'Mesnevi Tercümesi ve Şerhi' tamamlandı.
'Tasavvuftan Dilimize Geçen Deyimler ve Atasözleri' yayımlandı.
İstanbul'da vefat etti.
Entelektüel Gelişim Dönemleri
Erken Dönem (1930-1940)
1930–1940Akademik formasyonun oluştuğu, Melamilik ve Yunus Emre üzerine ilk temel çalışmaların yapıldığı dönem. Köprülü ekolünün etkisi altında klasik Türk edebiyatı ve tasavvuf araştırmalarına yönelme.
Akademik Olgunluk (1940-1949)
1940–1949Üniversite kürsüsünde araştırma ve öğretim faaliyetlerinin yoğunlaştığı, Yunus Emre Divanı edisyon kritiğinin hazırlandığı dönem.
Bağımsız Araştırmacı Dönemi (1949-1970)
1949–1970Üniversiteden ayrıldıktan sonra bağımsız olarak en üretken döneminin yaşandığı, Mevlana külliyatı tercümelerinin ve tarikat araştırmalarının tamamlandığı dönem.
Son Dönem (1970-1982)
1970–1982Mesnevi tercümesinin tamamlanması, yazma eser kataloglarının hazırlanması ve tasavvuf sözlüğü çalışmalarının gerçekleştirildiği dönem.
Üretim Dönemleri
Akademik Kariyer Dönemi
Üniversitelerde görev yaptığı, ilk önemli eserlerini verdiği dönem.
Bağımsız Araştırma Dönemi
En üretken dönemi; Mevlana külliyatı tercümeleri, tarikat araştırmaları ve Kur'an meali bu dönemde tamamlandı.
Alıntılar
"Mevlana, insanlığın en büyük aşk şairidir; onun aşkı, beşeri aşktan ilahi aşka yükselen bir miraçtır."
"Tasavvuf, insan ruhunun kendi aslına dönüş yolculuğudur."
"Yunus Emre, Anadolu'nun gönül dilidir; onun şiirinde halkın imanı, acısı ve umudu birleşir."
"Mesnevi'yi anlamak için yalnız Farsça bilmek yetmez; gönül dilini de bilmek gerekir."
Kaynakça
TDV İslam Ansiklopedisi, Gölpınarlı, Abdülbaki .
Kaynağa Git →Mehmet Fuat Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar (1918). Matbaa-i Amire .
Semih Tezcan, Abdülbaki Gölpınarlı Bibliyografyası .
Mustafa Tatcı, Yunus Emre Araştırmalarında Gölpınarlı'nın Yeri .
Bu sayfada bir hata mı var?
Hata Bildir