Mehmet Âkif Ersoy portre fotoğrafı

Mehmet Âkif Ersoy

1873, İstanbul (Fatih) — ☾ 1936

Mehmet Âkif Ersoy (1873-1936), Türk edebiyatının en büyük şairlerinden biri, İstiklâl Marşı'nın yazarı ve Safahat külliyatının müellifidir. Baytar Mektebi'nden birincilikle mezun olan Âkif, veterinerlik mesleğinin yanı sıra şiir, düşünce ve Kur'an tercümesi alanlarında çığır açmıştır. Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda Burdur mebusu olarak görev yapmış, Millî Mücadele yıllarında Anadolu'yu dolaşarak halkı direnişe çağırmıştır. Mısır'da on bir yıl sürgün hayatı yaşamış, bu dönemde Kur'an meâli üzerinde çalışmıştır.

📚 16 kitap 📺 15 video 🗓️ 42 kronoloji 💬 18 alıntı
Tamamlanma: %100 · 2026-03-04

Mehmet Âkif Ersoy, 20 Aralık 1873'te İstanbul Fatih'te, Sarıgüzel mahallesinde dünyaya geldi. Babası Fatih medresesi müderrislerinden İpekli Mehmet Tahir Efendi, annesi Emine Şerife Hanım'dır. Babasından Arapça ve Farsça, mahalle mektebinden temel dini bilgiler aldı.

İlk tahsilini Emir Buhari mahalle mektebinde ve Fatih Merkez Rüştiyesi'nde tamamladı. 1885'te Mülkiye İdadisi'ne girdi, ancak babasının vefatı ve evlerinin yanması üzerine maddi sıkıntılara düştü. Ailesinin geçimini sağlamak için 1889'da Halkalı Baytar Mektebi'ne (Mülkiye Baytar Mektebi) kaydoldu; bu okul hem parasız yatılı hem de meslek garantisi sunuyordu.

1893'te Baytar Mektebi'nden birincilikle mezun oldu. Mezuniyetinin ardından Ziraat Nezareti bünyesinde veteriner müfettiş olarak Rumeli, Anadolu ve Arabistan'da görev yaptı. Bu seyahatler, halkın yaşam koşullarını yakından tanımasını ve şiirlerine gerçekçi bir zemin kazandırmasını sağladı.

Öğretmenlik hayatına 1906'da Halkalı Ziraat Mektebi'nde Türkçe dersleri vererek başladı. Daha sonra Darülfünun Edebiyat Fakültesi'nde Osmanlı edebiyatı dersleri verdi. Galatasaray Sultanisi, Darüşşafaka ve çeşitli medreselerde de hocalık yaptı.

1908 Meşrutiyet'in ilanından sonra Sırât-ı Müstakîm (sonradan Sebîlürreşâd) dergisinde şiirlerini ve yazılarını yayımlamaya başladı. Bu dergi, düşüncelerini kamuoyuyla paylaştığı temel platform oldu.

Safahat adlı yedi kitaplık şiir külliyatını 1911-1933 yılları arasında yayımladı. İlk kitap Safahat (1911), ikinci kitap Süleymaniye Kürsüsünde (1912), üçüncü kitap Hakkın Sesleri (1913), dördüncü kitap Fatih Kürsüsünde (1914), beşinci kitap Hâtıralar (1917), altıncı kitap Âsım (1924) ve yedinci kitap Gölgeler (1933) adını taşır.

1920'de Osmanlı Meclis-i Mebusanı'na Burdur mebusu olarak seçildi. Meclis-i Mebusan'ın kapatılmasının ardından Anadolu'ya geçerek Millî Mücadele'ye katıldı. Ankara'da Birinci Büyük Millet Meclisi'ne yine Burdur mebusu olarak girdi.

17 Şubat 1921'de TBMM'de yapılan İstiklâl Marşı yarışmasında dönemin 724 şiir arasından Âkif'in yazdığı şiir, 12 Mart 1921'de Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından millî marş olarak kabul edildi. Âkif, marş için verilen 500 liralık ödülü Hilâl-i Ahmer Cemiyeti'ne bağışladı.

Meclis döneminin ardından 1923'te Abbas Halim Paşa'nın daveti üzerine Mısır'a gitti. Kahire'de Câmiü'l-Mısriyye (bugünkü Kahire Üniversitesi) Edebiyat Fakültesi'nde Türkçe dersleri verdi. Mısır'da on bir yıl kalan Âkif, bu süre zarfında Diyanet İşleri Başkanlığı'nın talebiyle Kur'an meâli üzerinde çalıştı. Ancak meâlini yayımlatmadı; ölüm döşeğinde arkadaşlarına emanet ettiği nüshayı yakılması şartıyla bıraktı.

1936'da ağır hasta olarak İstanbul'a döndü. Siroz hastalığı nedeniyle 27 Aralık 1936'da İstanbul'da vefat etti. Edirnekapı Şehitliği'ne defnedildi.

Eğitim Hayatı

İlkokul (1882) Emir Buhari Mahalle Mektebi
Rüştiye (1885) Fatih Merkez Rüştiyesi
İdadi (1888) Mülkiye İdadisi
Yüksekokul (1893) Halkalı Baytar Mektebi (Mülkiye Baytar Mektebi) — Veterinerlik (Baytarlık)

Kariyer Kronolojisi

1893-1913 Ziraat Nezareti'nde veteriner müfettiş olarak Rumeli, Anadolu ve Arabistan'da görev yaptı.
1906-1920 Halkalı Ziraat Mektebi, Darülfünun Edebiyat Fakültesi, Galatasaray Sultanisi ve Darüşşafaka'da öğretmenlik yaptı.
1908-1925 Sırât-ı Müstakîm ve Sebîlürreşâd dergilerinde başyazarlık ve şiir yayımcılığı yaptı.
1920-1923 Osmanlı Meclis-i Mebusanı ve TBMM'de Burdur mebusu olarak görev yaptı.
1925-1936 Mısır'da Câmiü'l-Mısriyye Edebiyat Fakültesi'nde Türkçe dersleri verdi ve Kur'an meâli üzerinde çalıştı.

Dergiler & Gazeteler

Sırât-ı Müstakîm (1908-1912) Sebîlürreşâd (1912-1925)

Yayınevleri

Sırât-ı Müstakîm MatbaasıSebîlürreşâd Kütüphanesiİnkılap KitabeviDiyanet İşleri BaşkanlığıBeyan Yayınlarıİz Yayıncılık

Üretim Dönemleri

Safahat Külliyatı (1911-1933)

1911–1933 · 7 eser

Yedi kitaptan oluşan ve yaklaşık on bin beyit içeren şiir külliyatı. Toplumsal gerçekçilik, İslâmcılık, millî mücadele ve manevî arayış temalarını kapsayan Türk edebiyatının en kapsamlı manzum eserlerinden biri. Aruz vezninde yazılmış en büyük modern Türk şiir külliyatı olarak kabul edilmektedir.

Gazetecilik ve Nesir Dönemi (1908-1925)

1908–1925 · 2 eser

Sırât-ı Müstakîm ve Sebîlürreşâd dergilerinde yayımlanan makaleler, vaazlar ve düzyazılar. İslâm dünyasının sorunları, eğitim, toplumsal ahlâk ve siyasî gelişmeler üzerine yüzlerce nesir yazısı kaleme aldı.

Tercüme ve Meâl Dönemi (1925-1936)

1925–1936 · 2 eser

Mısır yıllarında gerçekleştirilen Kur'an meâli çalışması ve Kırk Hadis tercümesi. Âkif'in Arapça, Farsça ve dinî ilimler birikiminin en yoğun biçimde kullanıldığı dönem. Kur'an meâli tamamlanmasına rağmen vasiyeti üzerine yayımlanmamıştır.

Vaaz ve Hitabet Dönemi (1920-1921)

1920–1921 · 1 eser

Millî Mücadele sırasında Balıkesir, Kastamonu ve Ankara'da camilerde verilen vaazlar. Halkı direnişe çağıran, Kur'an ayetleri ve hadislerle desteklenen hitabetler. Bu vaazlar hem edebî metin hem de tarihî belge niteliği taşımaktadır.

Düşünsel Çizgi

Mehmet Âkif Ersoy, İslâmcı düşünce geleneğinin en güçlü şiir sesini oluşturmuştur. Doğu-Batı sentezi yerine İslâm medeniyetinin kendi değerleriyle yeniden diriltilmesini savunmuş, ancak Batı'nın bilim ve tekniğinin alınması gerektiğini vurgulamıştır. Şiirlerinde toplumsal gerçekçilik, cehalet eleştirisi, çalışma ahlâkı ve millî bağımsızlık temaları öne çıkar. 'Âsım'ın nesli' kavramıyla ideal bir gençlik modeli çizmiştir. Aruz veznini konuşma diline yaklaştırarak şiir dilinde köklü bir yenilik gerçekleştirmiş, manzum hikâye türünde Türk edebiyatının en güçlü örneklerini vermiştir. Cami kürsüsünü bir düşünce platformuna dönüştürmesi, edebiyat tarihinde benzersiz bir yere sahiptir.

Gençlik ve Yetişme Dönemi (1873-1908)

1873–1908

Geleneksel medrese eğitimi ve modern baytar mektebi formasyonunun birleştiği dönem. Babası Mehmet Tahir Efendi'den Arapça, Farsça ve dinî ilimler tahsil etti. Baytar Mektebi'nde pozitif bilimlerle tanıştı. Rumeli, Anadolu ve Arabistan seyahatleri halkın yaşam koşullarını bizzat gözlemleme imkânı sağladı. Bu dönemde henüz yayımlanmamış ilk şiir denemeleri başladı. Doğu'nun ilim geleneği ile Batı'nın bilim anlayışını harmanlayan bir entelektüel formasyonun temelleri atıldı.

Meşrutiyet ve Safahat Dönemi (1908-1920)

1908–1920

II. Meşrutiyet'in getirdiği basın özgürlüğüyle düşüncelerini kamuoyuyla paylaşmaya başladığı verimli dönem. Sırât-ı Müstakîm ve Sebîlürreşâd dergilerinde başyazar olarak İslâmcı düşüncenin en etkili sözcüsü oldu. Safahat'ın ilk beş kitabını yayımladı. Toplumsal gerçekçilik, İslâm birliği, cehalet eleştirisi ve çalışma ahlâkı ana temalarını işledi. Aruz veznini konuşma diline yaklaştırarak şiir dilinde devrim yaptı. Manzum hikâye türünde Türk edebiyatının en güçlü örneklerini verdi. Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı'nın yarattığı toplumsal travma şiirlerinin merkezî konusu oldu.

SafahatSüleymaniye KürsüsündeHakkın SesleriFatih KürsüsündeHâtıralar

Millî Mücadele Dönemi (1920-1923)

1920–1923

Şairlik ve düşünürlüğün ötesine geçerek aktif siyasete ve millî direnişe katıldığı dönem. Anadolu'ya geçerek Balıkesir ve Kastamonu'da halkı vaazlarla direnişe çağırdı. TBMM'de Burdur mebusu olarak görev yaptı. İstiklâl Marşı'nı yazarak Millî Mücadele'nin ruhunu şiirsel biçimde formüle etti. Bu dönem, düşünsel üretimden ziyade eylem ve siyasî angajman dönemidir. Camii kürsüsünü bir millî seferberlik aracına dönüştürmesi bu dönemin en karakteristik özelliğidir.

İstiklâl MarşıKastamonu Vaazları

Mısır Dönemi ve Son Yıllar (1925-1936)

1925–1936

Kahire'de öğretmenlik ve Kur'an meâli çalışmasıyla geçen sürgün dönemi. Câmiü'l-Mısriyye'de Türkçe dersleri verdi. Diyanet İşleri Başkanlığı'nın talebiyle başladığı Kur'an meâlini büyük ölçüde tamamladı ancak yayımlamayı reddetti. Âsım ve Gölgeler'i bu dönemde yayımladı. Safahat külliyatını tamamladı. Gurbet, hasret ve manevî arayış şiirlerinin ana temaları oldu. Toplumcu angajmandan bireysel tefekküre dönüş yaşandı. Tasavvufî derinlik bu dönemin şiirlerinde belirginleşti. Siroz hastalığıyla mücadele etti ve 1936'da İstanbul'a dönerek vefat etti.

ÂsımGölgelerKur'an Meâli

Önemli Dönüm Noktaları

Kur'an meâlini tamamlamasına rağmen yayımlamayı reddetmesi ve nüshanın yakılmasını vasiyet etmesi tartışmalara yol açmıştır.
İstiklâl Marşı'nın değiştirilmesi veya yenisiyle değiştirilmesi tartışmaları cumhuriyet tarihi boyunca zaman zaman gündeme gelmiştir.
Mısır'a gidişinin sürgün mü yoksa gönüllü bir tercih mi olduğu tarihçiler arasında tartışılmıştır.
İslâmcılık ile milliyetçilik arasındaki konumu farklı siyasî çevreler tarafından farklı biçimlerde sahiplenilmiştir.
Safahat'taki bazı toplum eleştirilerinin dönemin siyasî ortamında sansüre uğraması ve dergilerinin kapatılması tartışma konusu olmuştur.

Kamusal Faaliyetler

Başyazar ve Şair — Sebîlürreşâd Dergisi
1908–1925 · Sırât-ı Müstakîm adıyla başlayıp Sebîlürreşâd olarak devam eden dergide başyazarlık yaptı. Safahat şiirlerinin büyük bölümü bu dergide yayımlandı.
Başkâtip — Dârü'l-Hikmetü'l-İslâmiyye
1918–1920 · Osmanlı Devleti'nin İslâmî meseleleri incelemek üzere kurduğu kurum. Âkif burada başkâtip olarak görev yaptı.
Hayırsever Destekçi — Hilâl-i Ahmer Cemiyeti (Kızılay)
· İstiklâl Marşı ödülü olan 500 lirayı bu cemiyete bağışladı.
Görevli — Teşkîlât-ı Mahsusa
1914–1918 · Birinci Dünya Savaşı sırasında Berlin ve Necid (Arabistan) gezilerine Teşkîlât-ı Mahsusa adına katıldı.

Uzmanlık Alanları & Kavramlar

Uzmanlık Alanları

Şiir (manzum hikâye, epik şiir)VeterinerlikKur'an tercümesiOsmanlı edebiyatıİslâm düşüncesiVaaz ve hitabetArapça ve Farsça filolojiTercüme (Arapça, Farsça, Fransızca)

Temel Kavramlar

İstiklâlÂsım'ın nesliİslâm medeniyetinin ihyasıSa'y ü amel (çalışma)Cehalet eleştirisiBatı taklitçiliği eleştirisiİslâm birliğiAhlâk-ı İslâmiyyeVatan ve hürriyetİlim ve irfanTefrika (bölünme) tehlikesiİslâm'ın asrın idrâkine söyletilmesi

Vefatı

1888 — Babası Mehmet Tahir Efendi vefat etti; ailenin evi yandı

1936 — 27 Aralık'ta İstanbul'da vefat etti; Edirnekapı Şehitliği'ne defnedildi

Toplam 16 eser · Kronolojik sıralama (yeniden eskiye)

1990'ler

📖1990

Beyan Yayınları · M. Ertuğrul Düzdağ tarafından derlenen Âkif'in düzyazılarının toplu basımı.

1980'ler

📖1987

İz Yayıncılık · M. Ertuğrul Düzdağ tarafından yeni harflerle hazırlanan ve açıklamalarla zenginleştirilen Safahat edisyonu.

1940'ler

📖1944

Diyanet İşleri Başkanlığı · Âkif'in kırk hadis tercümesi olarak bilinen manzum hadis çevirileri. Ölümünden sonra yayımlandı.

📖1943

İnkılap Kitabevi · Yedi kitabın tamamını içeren ölümünden sonra yayımlanan toplu basım. Ömer Rıza Doğrul'un önsözüyle.

1930'ler

📖1933

İnkılap Kitabevi · Safahat'ın yedinci ve son kitabı. Mısır yıllarında yazılan, gurbet, hasret ve manevî arayış temalarını işleyen şiirler.

📖1932

· Diyanet İşleri Başkanlığı'nın talebiyle hazırlanan ancak Âkif'in vasiyeti üzerine yayımlanmayan Kur'an tercümesi. Nüsha yakılmıştır.

1920'ler

📖1924

Âsım

Şiir

İnkılap Kitabevi · Safahat'ın altıncı kitabı. Köse İmam ile Hocazade'nin diyalogu üzerinden Çanakkale destanı ve gençliğe ideal model çizilen eser. İstiklâl Marşı'nın ruhunu taşır.

📖1921

· 12 Mart 1921'de TBMM tarafından kabul edilen Türkiye Cumhuriyeti'nin millî marşı. Dörtlükler hâlinde 10 kıtadan oluşur.

📖1920

· Millî Mücadele sırasında Kastamonu'da Nasrullah Camii başta olmak üzere çeşitli camilerde yaptığı vaazların derlemesi.

1910'ler

📖1917

Sebîlürreşâd Kütüphanesi · Safahat'ın beşinci kitabı. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Berlin, Necid ve çeşitli cephe ziyaretlerinin manzum anlatımı.

📖1915

· 1915 yılında Almanya ziyareti sırasında tuttuğu notlar ve gözlemler.

📖1914

Sebîlürreşâd Kütüphanesi · Safahat'ın dördüncü kitabı. Fatih Camii'nde bir vaiz ile cemaatin diyalogu üzerinden eğitim, çalışma ve ilerleme temaları.

📖1913

Sebîlürreşâd Kütüphanesi · Safahat'ın üçüncü kitabı. Balkan Savaşları'nın acılarını ve İslâm âleminin çöküşünü Kur'an ayetlerinden ilhamla işleyen şiirler.

📖1912

Sebîlürreşâd Kütüphanesi · Safahat'ın ikinci kitabı. Süleymaniye Camii'nde bir vaazın etrafında şekillenen, İslâm dünyasının sorunlarını ele alan uzun manzum eser.

📖1911

Sırât-ı Müstakîm Matbaası · Safahat külliyatının ilk kitabı. Toplumsal gerçekçilik ve halkın günlük hayatından sahneler içeren manzum hikâyeler.

1900'ler

📖1908

· Sırât-ı Müstakîm ve Sebîlürreşâd dergilerinde 1908-1925 yılları arasında yayımlanan nesir yazıları ve makalelerin derlemesi.

4seri
Seriler4Konferanslar3Videolar5Kesitler3

Program Serileri

Düzenli yayınlanan program ve seri içerikler

Mehmet Âkif Ersoy Belgeseli - TRT

TRT
2011

TRT tarafından hazırlanan kapsamlı biyografi belgeseli. Âkif'in doğumundan vefatına kadar hayatını, eserlerini ve düşünce dünyasını arşiv görüntüleri ve uzman yorumlarıyla anlatmaktadır.

İstiklâl Marşı'nın Hikâyesi - TRT Belgesel

TRT Belgesel
2021

İstiklâl Marşı'nın yazılış sürecini, TBMM'deki kabul oturumunu ve marşın tarihî arka planını anlatan belgesel program.

Safahat Okumaları - TRT Radyo

TRT Radyo
1980-2000

TRT Radyo'da yayımlanan Safahat şiirlerinin profesyonel okuyucular tarafından seslendirildiği program serisi.

Mehmet Âkif Ersoy Belgesel Serisi

2011-20217 bölüm

Mehmet Âkif Ersoy'un hayatını, eserlerini ve düşünce dünyasını farklı açılardan ele alan belgesel serisi.

Konferanslar

3 konferans ve panel kaydı

Videolar

5 video kaydı

Kısa Kesitler

3 kesit — arşiv dışı

Kısa kesitler tam kayıt arşivine dahil edilmez.

Köşe Yazarlığı

Sırât-ı Müstakîm (1908-1912)Sebîlürreşâd (1912-1925)

Akademik Görevler

Türkçe Muallimi — Halkalı Ziraat Mektebi

Osmanlı Edebiyatı Muallimi — Darülfünun Edebiyat Fakültesi

Edebiyat Muallimi — Galatasaray Sultanisi

Edebiyat Muallimi — Darüşşafaka

Türk Dili ve Edebiyatı Muallimi — Câmiü'l-Mısriyye (Kahire Üniversitesi) Edebiyat Fakültesi

Ödüller

İstiklâl Marşı Ödülü (500 Lira)

İstiklâl Marşı'nın kabul edilmesi üzerine verilen ödül. Âkif bu ödülü Hilâl-i Ahmer Cemiyeti'ne bağışlamıştır.

Baytar Mektebi Birincilik Ödülü

Baytar Mektebi'ni dönem birincisi olarak tamamladı.

Kurumsal Roller

Başyazar ve Şair — Sebîlürreşâd Dergisi

Sırât-ı Müstakîm adıyla başlayıp Sebîlürreşâd olarak devam eden dergide başyazarlık yaptı. Safahat şiirlerinin büyük bölümü bu dergide yayımlandı.

Başkâtip — Dârü'l-Hikmetü'l-İslâmiyye

Osmanlı Devleti'nin İslâmî meseleleri incelemek üzere kurduğu kurum. Âkif burada başkâtip olarak görev yaptı.

Hayırsever Destekçi — Hilâl-i Ahmer Cemiyeti (Kızılay)

İstiklâl Marşı ödülü olan 500 lirayı bu cemiyete bağışladı.

Görevli — Teşkîlât-ı Mahsusa

Birinci Dünya Savaşı sırasında Berlin ve Necid (Arabistan) gezilerine Teşkîlât-ı Mahsusa adına katıldı.

Siyasi Faaliyetler

Burdur Mebusu - Osmanlı Meclis-i Mebusanı — Bağımsız

Burdur Mebusu - Türkiye Büyük Millet Meclisi (I. Dönem)

Zaman Çizelgesi

🌟
1873Doğum

20 Aralık'ta İstanbul Fatih Sarıgüzel'de doğdu

🎓
1882Eğitim

Emir Buhari mahalle mektebine başladı; babasından Arapça ve Farsça öğrendi

🎓
1885Eğitim

Fatih Merkez Rüştiyesi'ni bitirdi, Mülkiye İdadisi'ne girdi

🕊️
1888Diğer

Babası Mehmet Tahir Efendi vefat etti; ailenin evi yandı

🎓
1889Eğitim

Halkalı Baytar Mektebi'ne (Mülkiye Baytar Mektebi) kaydoldu

🎓
1893Eğitim

Baytar Mektebi'nden birincilikle mezun oldu; Ziraat Nezareti'nde göreve başladı

📺
1893Kariyer

Rumeli, Anadolu ve Arabistan'da veteriner müfettiş olarak seyahatlere başladı

🏠
1898Diğer

İsmet Hanım ile evlendi

📺
1906Kariyer

Halkalı Ziraat Mektebi'nde Türkçe muallimliğine başladı

📺
1908Kariyer

II. Meşrutiyet'in ilanı; Sırât-ı Müstakîm dergisinde yazmaya başladı

📺
1908Kariyer

Darülfünun Edebiyat Fakültesi'nde Osmanlı edebiyatı dersleri vermeye başladı

📺
1910Kariyer

Galatasaray Sultanisi ve Darüşşafaka'da edebiyat muallimliğine başladı

📖
1911Eser

Safahat'ın birinci kitabı yayımlandı

📖
1912Eser

Süleymaniye Kürsüsünde (Safahat II) yayımlandı; Balkan Savaşları patlak verdi

📺
1912Kariyer

Sırât-ı Müstakîm dergisi Sebîlürreşâd adıyla yayın hayatına devam etti

📖
1913Eser

Hakkın Sesleri (Safahat III) yayımlandı

📖
1914Eser

Fatih Kürsüsünde (Safahat IV) yayımlandı; Birinci Dünya Savaşı başladı

1915Diğer

Teşkîlât-ı Mahsusa göreviyle Berlin'e gitti; Çanakkale Savaşı yaşandı

1916Diğer

Necid (Arabistan) seyahatini gerçekleştirdi; Arap kabileleriyle temas kurdu

📖
1917Eser

Hâtıralar (Safahat V) yayımlandı

📺
1918Kariyer

Dârü'l-Hikmetü'l-İslâmiyye'ye başkâtip olarak atandı

⚖️
1919Siyaset

İstanbul'un işgali üzerine Anadolu'ya geçme kararı aldı; Balıkesir'de halka hitap etti

⚖️
1920Siyaset

Osmanlı Meclis-i Mebusanı'na Burdur mebusu seçildi; Anadolu'ya geçerek Millî Mücadele'ye katıldı

1920Diğer

Balıkesir ve Kastamonu'da halka vaazlar verdi, direnişe çağırdı

⚖️
1920Siyaset

TBMM I. Dönem Burdur mebusu olarak Ankara'da görev yaptı

📖
1921Eser

17 Şubat'ta İstiklâl Marşı şiirini TBMM'ye sundu

📖
1921Eser

12 Mart'ta İstiklâl Marşı TBMM tarafından millî marş olarak kabul edildi

🏆
1921Ödül

İstiklâl Marşı ödülü 500 lirayı Hilâl-i Ahmer Cemiyeti'ne bağışladı

1923Diğer

Meclis döneminin sona ermesinin ardından İstanbul'a döndü

📖
1924Eser

Âsım (Safahat VI) yayımlandı

📺
1925Kariyer

Abbas Halim Paşa'nın daveti üzerine Mısır'a gitti; Kahire'de yaşamaya başladı

📺
1926Kariyer

Câmiü'l-Mısriyye Edebiyat Fakültesi'nde Türk Dili ve Edebiyatı dersleri vermeye başladı

📖
1928Eser

Diyanet İşleri Başkanlığı'nın talebiyle Kur'an meâli çalışmasına başladı

📖
1932Eser

Kur'an meâli çalışmasını büyük ölçüde tamamladı ancak yayımlamaktan vazgeçti

📖
1933Eser

Gölgeler (Safahat VII) yayımlandı; Safahat külliyatı tamamlandı

1935Diğer

Sağlık durumu kötüleşti; siroz teşhisi konuldu

1936Diğer

Haziran'da hasta olarak İstanbul'a döndü; Kur'an meâli nüshasını yakılması şartıyla emanet etti

🕊️
1936Diğer

27 Aralık'ta İstanbul'da vefat etti; Edirnekapı Şehitliği'ne defnedildi

📖
1943Eser

Safahat ilk kez toplu basım olarak yayımlandı (Ömer Rıza Doğrul önsözüyle)

📖
1944Eser

Kırk Hadis Tercümesi ölümünden sonra Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından yayımlandı

🏆
1986Ödül

Doğumunun 113. ve ölümünün 50. yıl dönümünde UNESCO tarafından anma yılı ilan edildi

🏆
2021Ödül

İstiklâl Marşı'nın kabulünün 100. yıl dönümü Türkiye genelinde geniş çaplı etkinliklerle kutlandı

Entelektüel Gelişim Dönemleri

Gençlik ve Yetişme Dönemi (1873-1908)

1873–1908

Geleneksel medrese eğitimi ve modern baytar mektebi formasyonunun birleştiği dönem. Babası Mehmet Tahir Efendi'den Arapça, Farsça ve dinî ilimler tahsil etti. Baytar Mektebi'nde pozitif bilimlerle tanıştı. Rumeli, Anadolu ve Arabistan seyahatleri halkın yaşam koşullarını bizzat gözlemleme imkânı sağladı. Bu dönemde henüz yayımlanmamış ilk şiir denemeleri başladı. Doğu'nun ilim geleneği ile Batı'nın bilim anlayışını harmanlayan bir entelektüel formasyonun temelleri atıldı.

Meşrutiyet ve Safahat Dönemi (1908-1920)

1908–1920

II. Meşrutiyet'in getirdiği basın özgürlüğüyle düşüncelerini kamuoyuyla paylaşmaya başladığı verimli dönem. Sırât-ı Müstakîm ve Sebîlürreşâd dergilerinde başyazar olarak İslâmcı düşüncenin en etkili sözcüsü oldu. Safahat'ın ilk beş kitabını yayımladı. Toplumsal gerçekçilik, İslâm birliği, cehalet eleştirisi ve çalışma ahlâkı ana temalarını işledi. Aruz veznini konuşma diline yaklaştırarak şiir dilinde devrim yaptı. Manzum hikâye türünde Türk edebiyatının en güçlü örneklerini verdi. Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı'nın yarattığı toplumsal travma şiirlerinin merkezî konusu oldu.

SafahatSüleymaniye KürsüsündeHakkın SesleriFatih KürsüsündeHâtıralar

Millî Mücadele Dönemi (1920-1923)

1920–1923

Şairlik ve düşünürlüğün ötesine geçerek aktif siyasete ve millî direnişe katıldığı dönem. Anadolu'ya geçerek Balıkesir ve Kastamonu'da halkı vaazlarla direnişe çağırdı. TBMM'de Burdur mebusu olarak görev yaptı. İstiklâl Marşı'nı yazarak Millî Mücadele'nin ruhunu şiirsel biçimde formüle etti. Bu dönem, düşünsel üretimden ziyade eylem ve siyasî angajman dönemidir. Camii kürsüsünü bir millî seferberlik aracına dönüştürmesi bu dönemin en karakteristik özelliğidir.

İstiklâl MarşıKastamonu Vaazları

Mısır Dönemi ve Son Yıllar (1925-1936)

1925–1936

Kahire'de öğretmenlik ve Kur'an meâli çalışmasıyla geçen sürgün dönemi. Câmiü'l-Mısriyye'de Türkçe dersleri verdi. Diyanet İşleri Başkanlığı'nın talebiyle başladığı Kur'an meâlini büyük ölçüde tamamladı ancak yayımlamayı reddetti. Âsım ve Gölgeler'i bu dönemde yayımladı. Safahat külliyatını tamamladı. Gurbet, hasret ve manevî arayış şiirlerinin ana temaları oldu. Toplumcu angajmandan bireysel tefekküre dönüş yaşandı. Tasavvufî derinlik bu dönemin şiirlerinde belirginleşti. Siroz hastalığıyla mücadele etti ve 1936'da İstanbul'a dönerek vefat etti.

ÂsımGölgelerKur'an Meâli

Üretim Dönemleri

Safahat Külliyatı (1911-1933)

1911–1933 · 7 eser

Yedi kitaptan oluşan ve yaklaşık on bin beyit içeren şiir külliyatı. Toplumsal gerçekçilik, İslâmcılık, millî mücadele ve manevî arayış temalarını kapsayan Türk edebiyatının en kapsamlı manzum eserlerinden biri. Aruz vezninde yazılmış en büyük modern Türk şiir külliyatı olarak kabul edilmektedir.

Gazetecilik ve Nesir Dönemi (1908-1925)

1908–1925 · 2 eser

Sırât-ı Müstakîm ve Sebîlürreşâd dergilerinde yayımlanan makaleler, vaazlar ve düzyazılar. İslâm dünyasının sorunları, eğitim, toplumsal ahlâk ve siyasî gelişmeler üzerine yüzlerce nesir yazısı kaleme aldı.

Tercüme ve Meâl Dönemi (1925-1936)

1925–1936 · 2 eser

Mısır yıllarında gerçekleştirilen Kur'an meâli çalışması ve Kırk Hadis tercümesi. Âkif'in Arapça, Farsça ve dinî ilimler birikiminin en yoğun biçimde kullanıldığı dönem. Kur'an meâli tamamlanmasına rağmen vasiyeti üzerine yayımlanmamıştır.

Vaaz ve Hitabet Dönemi (1920-1921)

1920–1921 · 1 eser

Millî Mücadele sırasında Balıkesir, Kastamonu ve Ankara'da camilerde verilen vaazlar. Halkı direnişe çağıran, Kur'an ayetleri ve hadislerle desteklenen hitabetler. Bu vaazlar hem edebî metin hem de tarihî belge niteliği taşımaktadır.

Alıntılar

"Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak; / Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak."

— İstiklâl Marşı (1921)

"Âsım'ın nesli... diyordum ya... nesilmiş gerçek: / İşte çiğnetmedi nâmûsunu, çiğnetmeyecek!"

— Safahat - Âsım · Âsım (1924)

"Sahipsiz olan memleketin batması haktır; / Sen sahip olursan bu vatan batmayacaktır."

— Safahat

"Zulmü alkışlayamam, zalimi asla sevemem; / Gelenin keyfi için geçmişe kalkıp sövemem."

— Safahat

"Allah'a dayan, sa'ye sarıl, hikmete râm ol... / Yol varsa budur, bilmiyorum başka çıkar yol."

— Safahat - Âsım · Âsım (1924)

"Doğrudan doğruya Kur'an'dan alıp ilhâmı, / Asrın idrâkine söyletmeliyiz İslâm'ı."

— Safahat - Süleymaniye Kürsüsünde · Süleymaniye Kürsüsünde (1912)

"Ne irfandır veren ahlâka yükseklik, ne vicdandır; / Fazîlet hissi insanlarda Allah korkusundandır."

— Safahat - Hakkın Sesleri · Hakkın Sesleri (1913)

"Müslümanlık nerde! Bizden geçmiş insanlık bile... / Âlem aldatmaksa maksat, aldanan yok nafile."

— Safahat - Fatih Kürsüsünde · Fatih Kürsüsünde (1914)

"Ne mümkün zulm ile, bîdâd ile imhâ-yı hürriyet; / Çalış, idrâki kaldır, muktedirsen âdemiyetten!"

— Safahat

"Girmeden tefrika bir millete, düşman giremez; / Toplu vurdukça yürekler, onu top sindiremez."

— Safahat - Âsım (Çanakkale Şehitlerine) · Âsım (1924)

"Kafa kal'ası, mîzan, ölçü, tartı olunca / Hayat Artık bir cehle fedâ edilir mi hiç?"

— Safahat - Fatih Kürsüsünde · Fatih Kürsüsünde (1914)

"Atiyi karanlık görerek azmi bırakmak... / Alçak bir ölüm varsa, eminim, budur ancak."

— Safahat

"Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım; / Hangi çılgın bana zincir vuracakmış, şaşarım!"

— İstiklâl Marşı (1921)

"Hakkıdır, Hakk'a tapan milletimin istiklâl!"

— İstiklâl Marşı (1921)

"Cânı, cânânı, bütün varımı alsın da Hüdâ, / Etmesin tek vatanımdan beni dünyâda cüdâ."

— Safahat - Gölgeler · Gölgeler (1933)

"Âlet-i devlete milletçe tahakküm edecek / Çoğalıp millet-i hâkime bakıp dehşet edecek."

— Safahat - Süleymaniye Kürsüsünde · Süleymaniye Kürsüsünde (1912)

"Ölüler dîni değil, sen de bilirsin ki bu din / Diri doğmuş, duracak dipdiri durdukça zemin."

— Safahat - Hakkın Sesleri · Hakkın Sesleri (1913)

"Baban da, sen de biziz, hep aynı kanın nesli; / Bizim faziletimiz pek esaslıdır, asli."

— Safahat - Âsım · Âsım (1924)

Kaynakça

M. Ertuğrul Düzdağ, Mehmet Âkif Ersoy (1988). İz Yayıncılık .

M. Ertuğrul Düzdağ, Safahat (Yeni Harflerle) (1987). İz Yayıncılık .

Ömer Rıza Doğrul, Mehmet Âkif - Hayatı, Eserleri ve Mücadeleleri .

Eşref Edib Fergan, Mehmet Âkif: Hayatı, Eserleri ve Yetmiş Muharririn Yazıları (1938). Asarı İlmiye Kütüphanesi .

İsmail Kara, Türkiye'de İslâmcılık Düşüncesi. Risale Yayınları .

Nurettin Topçu, Mehmet Âkif (1970). Hareket Yayınları .

Sezai Karakoç, Mehmed Âkif (1968). Diriliş Yayınları .

Süleyman Nazif, Mehmed Âkif: Şiir ve Şahsiyeti .

Orhan Okay, Mehmet Âkif: Bir Karakter Heykelinin Anatomisi (1989). Akçağ Yayınları .

TDV İslâm Ansiklopedisi, MEHMED ÂKİF ERSOY .

Kaynağa Git →

Fazıl Gökçek, Mehmet Âkif'in Şiir Dünyası. Dergâh Yayınları .

D. Mehmet Doğan, Camideki Şair: Mehmet Âkif (2014). Yazar Yayınları .

Hasan Basri Çantay, Âkifnâme (1966). Ahmed Said Matbaası .

Fevziye Abdullah Tansel, Mehmed Âkif Ersoy: Hayatı ve Eserleri (1973). İrfan Yayınevi .

Cemal Kutay, Necid Çöllerinde Mehmet Âkif (1992). Aksoy Yayınları .

İsmail Hakkı Şengüler, Mehmed Âkif Külliyatı (10 Cilt) (1990). Hikmet Neşriyat .

Birol Emil, Mehmed Âkif Ersoy'un Poetikası. Akçağ Yayınları .

Abdulkerim Abdulkadiroğlu, Mehmet Âkif Ersoy Hakkında Yazılanlar - Bibliyografya (1989). Kültür Bakanlığı Yayınları .

Bu sayfada bir hata mı var?

Hata Bildir