Alev Alatlı
1944, Menemen, İzmir — ☾ 2024
Alev Alatlı (1944, Menemen - 2024, İstanbul), Türk roman ve deneme yazarı, akademisyen ve iktisatçı. ODTÜ mezunu olan Alatlı, Fulbright bursuyla Vanderbilt Üniversitesi'nde iktisat yüksek lisansı, ardından Dartmouth College'da felsefe çalışmaları yaptı. 53 telif eser, 2 çeviri ve 18 derleme kitapla Türk düşünce hayatının en üretken isimlerinden biri oldu. 'Schrödinger'in Kedisi' ve 'Or'da Kimse Var mı?' roman serileri, 'Batı'ya Yön Veren Metinler' ve 'Bize Yön Veren Metinler' antolojileriyle Doğu-Batı medeniyetleri karşılaşmasını hem kurgusal hem de akademik düzlemde ele aldı. 2014 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü sahibidir.
Alev Alatlı, 16 Eylül 1944'te Menemen, İzmir'de dünyaya geldi. Babası Ertuğrul Alatlı'nın Japonya'daki askeri ataşelik görevi nedeniyle çocukluğunun bir bölümünü Tokyo'da geçirdi ve lise eğitimini orada tamamladı. Türkiye'ye döndükten sonra Orta Doğu Teknik Üniversitesi'ne (ODTÜ) devam ederek İktisat ve İstatistik bölümünden mezun oldu. Fulbright bursuyla Amerika Birleşik Devletleri'ne giden Alatlı, Nashville'deki Vanderbilt Üniversitesi'nde İktisat ve Ekonometri alanında yüksek lisansını tamamladı. Ardından Dartmouth College'da teoloji, entelektüel tarih ve medeniyet çalışmaları üzerine felsefe çalışmalarına devam etti.
ABD'deki eğitimini tamamlayarak Türkiye'ye dönen Alatlı, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'nde öğretim görevlisi olarak çalıştı, ardından Devlet Planlama Teşkilatı'nda (DPT) kıdemli ekonomist olarak görev yaptı. 1985'te yayımlanan ilk romanı 'Yaseminler Tüter mi Hâlâ?' ile edebiyat dünyasına adım atan Alatlı, 1986'da Edward Said'in 'Haberlerin Ağında İslam' ve 'Filistin'in Sorunu' adlı eserlerini Türkçeye çevirerek Yaser Arafat'tan Özgürlük Madalyası aldı.
1987'de 'İşkenceci' adlı romanıyla Türkiye Yazarlar Birliği Roman Ödülü'nü kazandı. 1992-1994 yılları arasında 'Or'da Kimse Var mı?' adlı dört ciltlik roman serisini yayımladı. 1999-2001 döneminde ise 'Schrödinger'in Kedisi' serisinin iki ana romanı 'Kabus' ve 'Rüya'yı yayımladı. Bu eserler; kuantum fiziğinden ödünç alınan belirsizlik metaforunu kullanarak Türk ve İslam kimliğinin modernlik karşısındaki konumunu, kültürel belirsizlik halini ve medeniyet çatışmasını kurgusal bir çerçevede ele aldı.
2004 yılından itibaren 'Aydınlanma Değil, Merhamet!' ile başlayan 'Gogol'un İzinde' roman serisiyle edebî üretimini sürdüren Alatlı, aynı dönemde 'Batı'ya Yön Veren Metinler' adlı kapsamlı dört ciltlik antoloji projesini hayata geçirdi. Batı düşünce tarihinin köşe taşı metinlerini Türk okuyucusuna sistematik biçimde sunan bu proje, Kapadokya Üniversitesi yayınları arasında yayımlandı. 2014'ten itibaren ise 'Bize Yön Veren Metinler' adlı yedi ciltlik ikinci antoloji projesine başlayarak Türk-İslam düşünce geleneğinin temel metinlerini bir araya getirdi.
2003 yılında İlke Eğitim ve Sağlık Vakfı'nı kurarak Kapadokya Üniversitesi'nin temellerini atan Alatlı, 2006'da 'Gogol'un İzinde' serisiyle Mihail Şolohov 100. Yıl Edebiyat Ödülü'nü, 2012'de Bülent Ecevit Üniversitesi'nden fahri doktora unvanını, 2014'te Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'nü ve 2017'de Süleyman Demirel Üniversitesi'nden fahri doktora unvanını aldı. 2 Şubat 2024'te İstanbul'da 79 yaşında hayatını kaybetti.
Eğitim Hayatı
Kariyer Kronolojisi
Dergiler & Gazeteler
Yayınevleri
Üretim Dönemleri
İlk Romanlar ve Çeviriler (1985-1995)
Edebiyat dünyasına giriş dönemi. İlk roman, Edward Said çevirileri, 'Or'da Kimse Var mı?' serisi. Toplam 8 kitap.
Schrödinger ve Gogol Serileri (1999-2008)
Entelektüel roman yazarlığının zirve dönemi. Schrödinger'in Kedisi (2 cilt) ve Gogol'un İzinde (3 cilt) serileri, deneme kitapları. Toplam 10 kitap.
Antoloji Projeleri (2010-2023)
'Batı'ya Yön Veren Metinler' (4 cilt) ve 'Bize Yön Veren Metinler' (7 cilt) antoloji projelerinin gerçekleştirildiği dönem. Toplam 11 derleme cildi.
Nasihatname Dönemi (2019)
Yazarın yaşam deneyimlerini ve birikimini genç nesillere aktarmayı hedeflediği Nasihatname serisi. 2 deneme kitabı.
Düşünsel Çizgi
Alev Alatlı'nın düşünce dünyasının merkezinde Doğu ile Batı medeniyetlerinin karşılaşması, çatışması ve bu karşılaşmadan doğan kimlik sorunları yer almaktadır. Batı modernitesinin evrensellik iddiasını sorgulayan Alatlı, İslam medeniyetinin özgün değerlerini ve Anadolu'nun tarihsel birikimlerini öne çıkardı. Bu perspektifini en kapsamlı biçimde 'Schrödinger'in Kedisi' roman serisiyle ifade eden Alatlı, 'Batı'ya Yön Veren Metinler' projesiyle de Batı'yı anlama ve eleştirme arasındaki gerilimli ilişkiyi somutlaştırdı. Aydınlanma rasyonalizminin yalnız başına yeterli olmadığını, merhamet ve empati temelinde bir medeniyet yenilenmesinini savundu. Son dönem çalışmalarında nasihatname geleneğine dönerek birikimini genç nesillere aktarmayı amaçladı.
Oluşum ve Eğitim Dönemi (1944-1970)
1944–1970Japonya'da geçen çocukluk yılları, ODTÜ'de iktisat eğitimi ve ABD'de Fulbright bursuyla lisansüstü çalışmalarla biçimlenen dönem. Batı düşüncesini kaynaklarından okuma ve eleştirel bir perspektif geliştirme. Vanderbilt'te ekonometri, Dartmouth'ta teoloji ve entelektüel tarih çalışmaları ile çok disiplinli bir birikim oluşturma.
Akademik ve Profesyonel Kariyer Dönemi (1970-1985)
1970–1985Türkiye'ye dönüş, İstanbul Üniversitesi'nde öğretim görevlisi ve DPT'de kıdemli ekonomist olarak çalışma. Akademik ve bürokratik deneyimle Türkiye'nin ekonomik ve toplumsal yapısını yakından gözlemleme. Medeniyet sorularını derinlemesine araştırma; roman ve entelektüel üretim için birikim dönemi.
Edebiyata Geçiş ve İlk Romanlar Dönemi (1985-1998)
1985–1998İlk roman 'Yaseminler Tüter mi Hâlâ?' ile edebiyat dünyasına giriş. Edward Said çevirileri ile Doğu-Batı meselelerini düşünsel bağlamda derinleştirme. 'İşkenceci' ile ödül, 'Or'da Kimse Var mı?' serisiyle Türkiye'nin siyasi ve toplumsal krizlerini kurgusal çerçevede ele alma.
Entelektüel Roman ve Medeniyet Projesi Dönemi (1999-2010)
1999–2010'Schrödinger'in Kedisi' serisiyle Türk edebiyatına özgün bir entelektüel roman geleneği kazandırdığı dönem. Felsefi ve medeniyetçi soruları kurgusal anlatıyla harmanladı. 'Gogol'un İzinde' serisi ve 'Batı'ya Yön Veren Metinler' antolojisi ile medeniyet tartışmalarını hem roman hem de akademik düzlemde yürüttü.
Miras ve Nasihat Dönemi (2010-2024)
2010–2024'Bize Yön Veren Metinler' antolojisiyle Türk-İslam düşünce geleneğinin temel metinlerini derleme; Nasihatname serisiyele yaşam bilgeliğini aktarma. Kapadokya Üniversitesi'nin gelişimine rehberlik. Ödüller ve fahri doktoralarla entelektüel mirasının resmi olarak tescili.
Önemli Dönüm Noktaları
Kamusal Faaliyetler
Uzmanlık Alanları & Kavramlar
Uzmanlık Alanları
Temel Kavramlar
Vefatı
Toplam 32 eser · Kronolojik sıralama (yeniden eskiye)
Konferans Bildirileri
Doğu-Batı Medeniyetleri Karşılaşması ve Türkiye'nin Konumu
Batı'yı Anlamak: Temel Metinler Üzerinden Bir Okuma
Program Serileri
Düzenli yayınlanan program ve seri içerikler
TRT Türk - Alev Alatlı ile Söyleşi
TRT TürkTRT Türk kanalında çeşitli tarihlerde yayımlanan söyleşi ve tartışma programlarına konuk katılımlar. Medeniyet, eğitim ve Türkiye'nin düşünce gündemi ele alınmıştır.
CNN Türk - Eğitim ve Medeniyet Konuşmaları
CNN TürkCNN Türk kanalında çeşitli programlara konuk olarak katılım. Batı medeniyeti, Türk kimliği ve eğitim politikaları üzerine görüşlerini paylaşmıştır.
24 TV - Kültür ve Düşünce Programı
24 TV24 TV kanalında medeniyet tartışmaları, güncel siyaset ve kültürel meseleler üzerine çeşitli katılımlar.
Konferanslar
3 konferans ve panel kaydı
Röportajlar
6 röportaj ve söyleşi
Alev Alatlı ile Edebiyat ve Medeniyet Söyleşisi
Alev Alatlı - Batı'ya Yön Veren Metinler Söyleşisi
Alev Alatlı - Kapadokya Üniversitesi ve Eğitim Vizyonu
Alev Alatlı - Schrödinger'in Kedisi ve Türkiye
Alev Alatlı - Şolohov Ödülü Sonrası Röportaj
Alev Alatlı - Nasihatname Kitapları Söyleşisi
Köşe Yazarlığı
Akademik Görevler
Öğretim Görevlisi — İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi
Kıdemli Ekonomist — Devlet Planlama Teşkilatı (DPT)
Öğretim Üyesi — İstanbul Bilgi Üniversitesi
Mütevelli Heyet Başkanı — Kapadokya Üniversitesi
Ödüller
Yaser Arafat Özgürlük Madalyası
Edward Said çevirileriyle Filistin davasına katkısı nedeniyle verildi.
Türkiye Yazarlar Birliği Roman Ödülü
'İşkenceci' adlı romanıyla yılın en iyi romanı seçildi.
Mihail Şolohov 100. Yıl Edebiyat Ödülü
'Gogol'un İzinde' serisinin ilk iki romanı (Aydınlanma Değil Merhamet, Dünya Nöbeti) ile kazandı.
Fahri Doktora
Türk düşünce hayatına katkıları nedeniyle fahri doktora unvanı verildi.
Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü
Edebiyat alanında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'ne layık görüldü.
Fahri Doktora
Entelektüel katkıları nedeniyle fahri doktora unvanı verildi.
Kurumsal Roller
Kurucu / Mütevelli Heyet Başkanı — İlke Eğitim ve Sağlık Vakfı (sonradan Alev Alatlı Eğitim ve Sağlık Vakfı)
Kapadokya Üniversitesi'nin kurucu vakfı. Eğitim ve sağlık alanlarında faaliyet yürüten vakfın kurucusu ve mütevelli heyet başkanı olarak görev yaptı.
Kurucu / Mütevelli Heyet Başkanı — Kapadokya Üniversitesi
Mustafapaşa, Ürgüp'te 2005'te meslek yüksekokulu olarak kurulmuş, 2017'de üniversiteye dönüştürülmüş olan eğitim kurumunun kurucusu.
Üye — Türkiye Yazarlar Birliği
1987 Roman Ödülü sahibi olarak birliğin tanınmış üyelerinden biriydi.
Alatlı'in kurucusu olduğu veya kuruluşunda önemli rol üstlendiği kuruluşlar.
İlke Eğitim ve Sağlık Vakfı
Kapadokya Üniversitesi'nin kurucu vakfı. Eğitim ve sağlık alanlarında faaliyet yürütmektedir. Alev Alatlı'nın vefatı sonrasında 'Alev Alatlı Eğitim ve Sağlık Vakfı' olarak adı değiştirilmiştir.
Kapadokya Üniversitesi
Kapadokya'nın tarihi Mustafapaşa (Sinasos) köyünde 2005'te meslek yüksekokulu olarak kurulmuş, 2017'de üniversiteye dönüştürülmüştür. Bölgesel kalkınma odaklı eğitim vizyonu taşır.
Zaman Çizelgesi
16 Eylül'de Menemen, İzmir'de dünyaya geldi.
Babası Ertuğrul Alatlı'nın Tokyo askeri ataşelik görevi nedeniyle Japonya'da lise eğitimini tamamladı.
ODTÜ İktisat ve İstatistik Bölümü'nden mezun oldu.
Fulbright bursuyla Vanderbilt Üniversitesi'nde yüksek lisans eğitimine başladı.
Vanderbilt Üniversitesi'nde İktisat ve Ekonometri alanında yüksek lisansını tamamladı.
Dartmouth College'da teoloji ve entelektüel tarih üzerine çalışmalar yaptı.
İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'nde öğretim görevlisi olarak çalışmaya başladı.
İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'nde öğretim görevlisi olarak çalıştı.
Devlet Planlama Teşkilatı'nda (DPT) kıdemli ekonomist olarak göreve başladı.
Devlet Planlama Teşkilatı'nda (DPT) kıdemli ekonomist olarak görev yaptı.
İlk romanı 'Yaseminler Tüter mi Hâlâ?' yayımlandı.
Edward Said'in 'Haberlerin Ağında İslam' ve 'Filistin'in Sorunu' eserlerini Türkçeye çevirdi; Yaser Arafat'tan Özgürlük Madalyası aldı.
'İşkenceci' romanıyla Türkiye Yazarlar Birliği Roman Ödülü'nü kazandı.
'Or'da Kimse Var mı?' serisinin ilk kitabı 'Viva La Muerte' yayımlandı.
'Or'da Kimse Var mı?' serisinin son kitabı 'O.K. Musti! Türkiye Tamamdır' yayımlandı; dört ciltlik seri tamamlandı.
'Kadere Karşı Koy A.Ş.' romanı yayımlandı.
'Schrödinger'in Kedisi' serisinin ilk kitabı 'Kabus' yayımlandı.
'Schrödinger'in Kedisi' serisinin ikinci kitabı 'Rüya' ve 'Safsata Kılavuzu' yayımlandı.
İlke Eğitim ve Sağlık Vakfı'nı kurdu; Kapadokya Üniversitesi'nin temellerini attı. Zaman gazetesinde köşe yazarlığına başladı.
'Gogol'un İzinde' serisinin ilk kitabı 'Aydınlanma Değil, Merhamet!' yayımlandı.
Kapadokya Meslek Yüksekokulu (sonradan Kapadokya Üniversitesi) Mustafapaşa, Ürgüp'te faaliyete geçti.
'Gogol'un İzinde' serisiyle Mihail Şolohov 100. Yıl Edebiyat Ödülü'nü kazandı.
'Hatırla, Geçmişin Geleceğindir' deneme kitabı yayımlandı.
'Gogol'un İzinde' serisinin üçüncü kitabı 'Eyy Uhnem! Eyy Uhnem!' yayımlandı.
'Batı'ya Yön Veren Metinler' (4 cilt) antolojisi Kapadokya Yayınları'ndan yayımlandı.
Bülent Ecevit Üniversitesi'nden fahri doktora unvanı aldı.
Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'ne edebiyat alanında layık görüldü; 'Bize Yön Veren Metinler' antolojisinin ilk iki cildi yayımlandı.
Süleyman Demirel Üniversitesi'nden fahri doktora unvanı aldı. Kapadokya Meslek Yüksekokulu üniversiteye dönüştürüldü.
Nasihatname serisi ('Fesüpanallah!' ve 'Hafazanallah!') yayımlandı.
'Bize Yön Veren Metinler' antolojisinin üçüncü, dördüncü ve beşinci ciltleri yayımlandı.
'Bize Yön Veren Metinler' antolojisinin altıncı ve yedinci ciltleri yayımlandı.
2 Şubat'ta İstanbul'da 79 yaşında hayatını kaybetti. Vakfın adı 'Alev Alatlı Eğitim ve Sağlık Vakfı' olarak değiştirildi.
Entelektüel Gelişim Dönemleri
Oluşum ve Eğitim Dönemi (1944-1970)
1944–1970Japonya'da geçen çocukluk yılları, ODTÜ'de iktisat eğitimi ve ABD'de Fulbright bursuyla lisansüstü çalışmalarla biçimlenen dönem. Batı düşüncesini kaynaklarından okuma ve eleştirel bir perspektif geliştirme. Vanderbilt'te ekonometri, Dartmouth'ta teoloji ve entelektüel tarih çalışmaları ile çok disiplinli bir birikim oluşturma.
Akademik ve Profesyonel Kariyer Dönemi (1970-1985)
1970–1985Türkiye'ye dönüş, İstanbul Üniversitesi'nde öğretim görevlisi ve DPT'de kıdemli ekonomist olarak çalışma. Akademik ve bürokratik deneyimle Türkiye'nin ekonomik ve toplumsal yapısını yakından gözlemleme. Medeniyet sorularını derinlemesine araştırma; roman ve entelektüel üretim için birikim dönemi.
Edebiyata Geçiş ve İlk Romanlar Dönemi (1985-1998)
1985–1998İlk roman 'Yaseminler Tüter mi Hâlâ?' ile edebiyat dünyasına giriş. Edward Said çevirileri ile Doğu-Batı meselelerini düşünsel bağlamda derinleştirme. 'İşkenceci' ile ödül, 'Or'da Kimse Var mı?' serisiyle Türkiye'nin siyasi ve toplumsal krizlerini kurgusal çerçevede ele alma.
Entelektüel Roman ve Medeniyet Projesi Dönemi (1999-2010)
1999–2010'Schrödinger'in Kedisi' serisiyle Türk edebiyatına özgün bir entelektüel roman geleneği kazandırdığı dönem. Felsefi ve medeniyetçi soruları kurgusal anlatıyla harmanladı. 'Gogol'un İzinde' serisi ve 'Batı'ya Yön Veren Metinler' antolojisi ile medeniyet tartışmalarını hem roman hem de akademik düzlemde yürüttü.
Miras ve Nasihat Dönemi (2010-2024)
2010–2024'Bize Yön Veren Metinler' antolojisiyle Türk-İslam düşünce geleneğinin temel metinlerini derleme; Nasihatname serisiyele yaşam bilgeliğini aktarma. Kapadokya Üniversitesi'nin gelişimine rehberlik. Ödüller ve fahri doktoralarla entelektüel mirasının resmi olarak tescili.
Üretim Dönemleri
İlk Romanlar ve Çeviriler (1985-1995)
Edebiyat dünyasına giriş dönemi. İlk roman, Edward Said çevirileri, 'Or'da Kimse Var mı?' serisi. Toplam 8 kitap.
Schrödinger ve Gogol Serileri (1999-2008)
Entelektüel roman yazarlığının zirve dönemi. Schrödinger'in Kedisi (2 cilt) ve Gogol'un İzinde (3 cilt) serileri, deneme kitapları. Toplam 10 kitap.
Antoloji Projeleri (2010-2023)
'Batı'ya Yön Veren Metinler' (4 cilt) ve 'Bize Yön Veren Metinler' (7 cilt) antoloji projelerinin gerçekleştirildiği dönem. Toplam 11 derleme cildi.
Nasihatname Dönemi (2019)
Yazarın yaşam deneyimlerini ve birikimini genç nesillere aktarmayı hedeflediği Nasihatname serisi. 2 deneme kitabı.
Alıntılar
"Batı'yı eleştirebilmek için önce onu anlamak gerekir. Onu anlamak için de onların temel metinlerini okumak zorundasınız; onu sizin için yorumlayanların süzgecinden değil, doğrudan kaynaklarından."
"Namus doğaüstü bir ahlak kuralı değil, toplumun somut çıkarlarının dayattığı bir davranış biçimi, bir iletişim yöntemidir."
"Zekâ, cesaret ve iyi niyetin birleştiği noktaya erişmek istiyorum. Bir şeyden korkacaksam, parasızlıktan değil, kendi gerçeğimi bulamamaktan korkmak istiyorum."
"Aydınların sorumluluğu halkın sorumluluğundan çok daha derindir."
"İnsan olmanın kefareti, sevmeyi bilmektir."
"Medeniyet, kaosun ve güvensizliğin bittiği yerde başlar."
"Evren kozmolojik bir sıvı gibi akıyor, akıyor. Kesinlik yok, sınır yok. Dirim bir derece meselesi, ölüm bir derece meselesi. Hayat, ölüme sızar, ölüm hayata sızar."
"Ben öldükten sonra hoş bir seda bırakmak istiyorum."
"Parça başı doğrularla avunmak yerine, bütünü kucaklamak istiyorum. Ağzımdan çıkan her sözün, her kelimenin doğru olmasını istiyorum."
"Roman, bir toplumun kendisiyle yüzleştiği bir ayna gibidir. Ben bu aynada hem karanlık hem aydınlık yüzleri göstermeye çalıştım."
"Biz Batı'yı ikinci elden tanıyoruz. Oysa onu doğrudan kaynaklarından tanımak zorundayız. Ancak o zaman sağlıklı bir eleştiri yapabiliriz."
"Aydınlanma yetmez, merhamet gerekir. Akıl yetmez, gönül gerekir. Bilgi yetmez, hikmet gerekir."
"Mustafapaşa'da bir üniversite kurmak, benim en büyük hayalimdi. Eğitimi taşraya taşımak, Anadolu'yu canlandırmak istiyordum."
"Kendi medeniyetimizin kaynaklarına dönmek, geçmişe geri gitmek demek değildir. Geçmişi bugüne taşımak, ondan ilham almak ve geleceği onunla inşa etmek demektir."
"Schrödinger'in kedisi hem ölüdür hem diri. Biz de öyleyiz. Hem Doğuluyuz hem Batılı, hem gelenekseliz hem modern. Asıl soru, gözlemi kimin yapacağı."
Kaynakça
Ecevit, Yıldız, Türk Romanında Postmodernist Açılımlar (Alev Alatlı bölümü) (2001). İletişim Yayınları .
Çelik, Behçet, Alev Alatlı'nın Romanlarında Bilim ve Felsefe. Varlık Dergisi .
Naci, Fethi, Yüz Yılın 100 Türk Romanı (Alev Alatlı değerlendirmesi) (2007). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları .
Cumhurbaşkanlığı, Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü - 2014 Edebiyat Ödülü (2014) .
Uluslararası Şolohov Ödülü Komitesi, 2006 Mihail Şolohov 100. Yıl Edebiyat Ödülü — Alev Alatlı (2006) .
Bu sayfada bir hata mı var?
Hata Bildir