Uğur Mumcu

Uğur Mumcu (22 Ağustos 1942, Kırşehir – 24 Ocak 1993, Ankara), Türk basın tarihinin en cesur ve etkili araştırmacı gazetecilerinden biridir. Aynı zamanda hukukçu, yazar ve siyaset yorumcusudur. Yaşamını araştırmacı gazeteciliğe ve karanlık ilişki ağlarının aydınlatılmasına adamış, bu uğurda hayatını kaybetmiştir.

Kırşehir'de doğan Mumcu, babası Hakkı Mumcu'nun Kırşehir'de saygın bir eğitimci olması nedeniyle cumhuriyetçi ve laik bir aile ortamında yetişmiştir. İlk ve orta öğrenimini Kırşehir'de tamamladıktan sonra 1961 yılında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne girmiştir. Üniversite yılları, Mumcu'nun siyasi bilincinin ve toplumsal duyarlılığının şekillendiği dönem olmuştur.

Üniversite döneminde öğrenci hareketlerine aktif olarak katılmış, 1963'te Türkiye İşçi Partisi'ne (TİP) üye olmuştur. Mehmet Ali Aybar ve Behice Boran gibi isimlerin öncülüğünde yükselen sol düşünce hareketinden etkilenmiş, ancak hukukçu kimliğini her zaman ön planda tutmuştur. 1965'te Hukuk Fakültesi'nden mezun olarak avukatlık stajına başlamıştır.

Kısa bir süre avukatlık yaptıktan sonra 1968'de gazetecilik mesleğine geçiş yapan Mumcu, önce Ulus gazetesinde yazmaya başlamıştır. Ardından Ortam, Devrim, Yeni Ortam ve Politika gibi dergi ve gazetelerde çeşitli yazılar kaleme almıştır. Bu dönem, onun gazetecilik formasyonunu geliştirdiği ve araştırmacı gazetecilik yöntemlerini keşfettiği yıllar olmuştur.

12 Mart 1971 askeri muhtırasının ardından birçok sol görüşlü aydın ve gazeteci gibi Mumcu da tutuklanarak cezaevine konulmuştur. Cezaevi deneyimi, onun devlet yapıları, güvenlik bürokrasisi ve hak ihlalleri konusundaki bakış açısını derinleştirmiştir. 1974'teki genel afla serbest bırakılmıştır.

1975 yılında Cumhuriyet gazetesine katılan Mumcu, burada yazmaya başladığı 'Gözlem' köşesiyle Türk basın tarihinin en etkili köşe yazarlarından biri haline gelmiştir. Yaklaşık 18 yıl boyunca sürdürdüğü bu köşede silah kaçakçılığı, uyuşturucu ticareti, Gladio yapılanması, kontrgerilla faaliyetleri, siyasi yolsuzluklar, tarikat-mafya-siyaset üçgeni ve uluslararası istihbarat bağlantıları üzerine derinlemesine soruşturmalar yürütmüştür.

Mumcu'nun araştırmacı gazeteciliği, belgeye dayalı ve kanıtlanabilir bilgiyi esas alan bir yöntem üzerine kurulmuştur. Papa II. Jean Paul suikast girişiminin Türk bağlantısını, Rabıta örgütünün Türkiye'deki faaliyetlerini, Abdullah Çatlı ve ülkücü mafyanın yapılanmasını, İran istihbaratının Türkiye'deki operasyonlarını belgeli gazetecilik anlayışıyla araştırmış ve kamuoyuna açıklamıştır. Yazdığı her kitap ve köşe yazısı büyük tartışmalara yol açmış, aleyhine çok sayıda dava açılmıştır.

24 Ocak 1993 sabahı, Ankara Karlı Sokak'taki evinin önünde otomobiline yerleştirilen C-4 plastik patlayıcı ile düzenlenen bombalı suikastte hayatını kaybetmiştir. Suikast, Türkiye tarihinin en tartışmalı ve en çok sorgulanan siyasi cinayetlerinden biri olmaya devam etmektedir. Cinayetin failleri kesin olarak tespit edilememiş, dava 2011 yılında zamanaşımına uğramıştır. Suikastın arkasında İran istihbaratı, Hizbullah, PKK ve derin devlet yapılanmaları gibi farklı iddialara dayanan çeşitli tezler ileri sürülmüştür.

Mumcu'nun ölümünün ardından eşi Güldal Mumcu tarafından 1994 yılında Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı (um:ag) kurulmuştur. Vakıf, araştırmacı gazetecilik alanında ödüller vermekte, genç gazetecilere burs sağlamakta ve Mumcu'nun arşivini korumaktadır. Her yıl 24 Ocak'ta düzenlenen anma törenleri, on binlerce kişinin katılımıyla onun mirasının canlı tutulmasına katkı sağlamaktadır. Mumcu, Türkiye'de basın özgürlüğü ve araştırmacı gazeteciliğin simgesi olarak tarihteki yerini almıştır.