Nâzım Hikmet Ran
1902, Selanik (bugünkü Yunanistan) — ☾ 1963
Nâzım Hikmet Ran (1902-1963), Türk edebiyatının en tanınmış şairidir. Serbest nazım tekniğini Türk şiirine kazandırmış, toplumcu gerçekçi anlayışla kaleme aldığı eserleriyle dünya edebiyatında önemli bir yer edinmiştir. Siyasi görüşleri nedeniyle uzun yıllar hapis yatmış, 1951'de Türkiye'den ayrılarak Sovyetler Birliği'ne yerleşmiş ve 1963'te Moskova'da hayatını kaybetmiştir. Eserleri 50'den fazla dile çevrilmiş olup Dünya Barış Ödülü sahibidir.
Nâzım Hikmet, 15 Ocak 1902'de Osmanlı İmparatorluğu'nun Selanik vilayetinde doğdu. Babası Hikmet Bey Hariciye memuru, annesi Celile Hanım ressam ve şairdi. Aristokrat bir aileye mensup olan Nâzım Hikmet, dedesi Nâzım Paşa'nın edebiyata olan ilgisinden derinden etkilendi.
İstanbul'da Galatasaray Sultanisi'nde ve ardından Heybeliada Bahriye Mektebi'nde öğrenim gördü. 1921 yılında Anadolu'ya geçerek Kurtuluş Savaşı'na katıldı; Bolu ve Ankara'da öğretmenlik yaptı. 1922'de Sovyetler Birliği'ne giderek Moskova Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesi'nde (KUTV) sosyoloji ve siyaset bilimi okudu. Bu dönemde Mayakovski ve Rus avangard şiir akımından derinden etkilendi.
1924'te Türkiye'ye döndü ve ilk şiir kitaplarını yayımladı. Ancak siyasi faaliyetleri nedeniyle 1925'te tekrar Sovyetler Birliği'ne gitmek zorunda kaldı. 1928'de af çıkmasının ardından yurda döndü ve yoğun bir edebi üretim dönemine girdi. 835 Satır, Sesini Kaybeden Şehir, Benerci Kendini Niçin Öldürdü gibi eserleri bu dönemin ürünleridir. 1936'da Memleketimden İnsan Manzaraları destansı şiirine başladı.
1938 yılında Harp Okulu ve Donanma mensuplarını isyana teşvik ettiği iddiasıyla tutuklandı ve 28 yıl 4 ay ağır hapis cezasına çarptırıldı. Bursa Cezaevi'nde geçirdiği 12 yıl boyunca en önemli eserlerini yazmaya devam etti. Uluslararası kamuoyunun baskısı ve Pablo Neruda, Pablo Picasso, Jean-Paul Sartre gibi isimlerin kampanyalarıyla 1950'de serbest bırakıldı.
1951 yılında askere alınma kararı üzerine bir motorla Romanya'ya kaçtı ve Sovyetler Birliği'ne yerleşti. Aynı yıl Türk vatandaşlığından çıkarıldı. Sürgün yıllarında Polonya, Bulgaristan, Küba ve başka ülkeleri ziyaret etti; dünya barış hareketinde aktif rol aldı. 1950'de Uluslararası Barış Ödülü'nü aldı.
3 Haziran 1963'te Moskova'da kalp krizi sonucu hayatını kaybetti. Novodeviçye Mezarlığı'na defnedildi. Türk vatandaşlığı ancak 2009 yılında ölümünden 46 yıl sonra iade edildi. Eserleri 50'den fazla dile çevrilmiş olup dünya edebiyatının en çok okunan şairlerinden biri olmaya devam etmektedir.
Eğitim Hayatı
Kariyer Kronolojisi
Dergiler & Gazeteler
Yayınevleri
Üretim Dönemleri
Erken Dönem Şiirleri
Gençlik yıllarında ve Moskova eğitimi sırasında yazılan ilk şiirler; hececi dönemden serbest nazıma geçiş.
Şiir Kitapları Dönemi
Serbest nazım devriminin gerçekleştiği ve en yoğun şiir üretiminin yapıldığı dönem.
Cezaevi Üretim Dönemi
Bursa Cezaevi'nde kaleme alınan destansı şiirler, mektuplar ve tiyatro eserleri.
Sürgün Dönemi Eserleri
Moskova'da yazılan tiyatro oyunları, şiirler ve nesir eserleri.
Ölüm Sonrası Yayınlar
Nâzım Hikmet'in ölümünden sonra oğlu Memet Fuat ve çeşitli yayınevleri tarafından yayımlanan eserler, mektuplar ve derlemeler.
Düşünsel Çizgi
Nâzım Hikmet, Türk şiirini hece ve aruz ölçüsünün kalıplarından kurtararak serbest nazım tekniğini Türkiye'de yerleştiren devrimci bir şairdir. Toplumcu gerçekçi anlayışla kaleme aldığı şiirlerinde emekçi halkın yaşamını, sınıfsal çelişkileri, emperyalizm karşıtlığını ve evrensel barış idealini işlemiştir. Aynı zamanda lirik aşk şiirlerinde ve doğa tasvirlerinde derin bir yaşam sevinci ve insancıl duyarlılık sergilemiştir. Destansı eserleri, Türk tarihini ve toplumunu geniş bir perspektiften yansıtır. Sürgün yıllarında vatan özlemi ve evrensel hümanizm temalarını birleştirmiş, dünya edebiyatında 20. yüzyılın en etkili şairlerinden biri olarak kabul edilmiştir.
İlk Şiirler ve Hececi Dönem (1917-1921)
1917–1921Gençlik yıllarında hece ölçüsü ve geleneksel biçimlerle şiir yazdı. Milli Edebiyat akımından ve dedesi Nâzım Paşa'nın etkisinden izler taşıyan bu dönem, ilerideki serbest nazım devriminin başlangıç noktasıdır.
Moskova Yılları ve Avangard Etki (1922-1928)
1922–1928KUTV'de eğitim alırken Mayakovski, fütürizm ve Rus avangard şiir akımlarından derinden etkilendi. Marksist düşünceyi benimsedi; serbest nazım tekniğini Türk şiirine uyarlamaya başladı.
Serbest Nazım Devrimi ve Verimli Dönem (1928-1938)
1928–1938Türk şiirinde devrim niteliğinde eserler yayımladı. 835 Satır ile serbest nazımı Türkiye'ye tanıttı. Toplumcu gerçekçi, anti-faşist ve destansı şiirler kaleme aldı. Bu dönem edebi üretiminin en yoğun yıllarıdır.
Cezaevi Dönemi: Olgunluk ve Destan (1938-1950)
1938–1950Bursa Cezaevi'nde geçirdiği 12 yıl, edebi olgunluğunun doruk noktasıdır. Başyapıtı Memleketimden İnsan Manzaraları'nın büyük bölümünü burada tamamladı. Lirik aşk şiirleri, mektuplar ve tiyatro eserleri de bu dönemin ürünleridir.
Sürgün Dönemi: Evrensel Hümanizm (1951-1963)
1951–1963Moskova'da sürgün yıllarında evrensel barış, insanlık kardeşliği ve yurt özlemi temalarını işledi. Tiyatro eserlerine ağırlık verdi. Uluslararası barış hareketinde aktif rol aldı. Eserlerinde nostalji, umut ve direnme iradesi öne çıktı.
Önemli Dönüm Noktaları
Kamusal Faaliyetler
Uzmanlık Alanları & Kavramlar
Uzmanlık Alanları
Temel Kavramlar
Vefatı
Toplam 37 eser · Kronolojik sıralama (yeniden eskiye)
1970'ler
1960'ler
Sevdalı Bulut
Diğerİlk Şiirler
ŞiirKuvâyi Milliye
ŞiirRubailer
ŞiirSon Şiirleri
ŞiirKan Konuşmaz
RomanYeşil Elmalar
RomanFerhad ile Şirin
DiğerYusuf ile Menofis
Diğer1950'ler
1930'ler
1920'ler
Program Serileri
Düzenli yayınlanan program ve seri içerikler
Nâzım Hikmet Belgeseli – TRT
TRTTRT tarafından hazırlanan, Nâzım Hikmet'in yaşamını, edebi mirasını ve Türk kültürel hayatındaki yerini inceleyen belgesel program.
Mavi Gözlü Dev – Belgesel
ÇeşitliNâzım Hikmet'in hayatını, cezaevi yıllarını, sürgün dönemini ve edebi mirasını arşiv görüntüleri ve tanıklıklarla anlatan belgesel yapım.
Nâzım Hikmet Bütün Eserleri – Şiir Okumaları Serisi
Nâzım Hikmet Kültür ve Sanat VakfıNâzım Hikmet'in şiirlerinin profesyonel sanatçılar tarafından seslendirildiği kapsamlı okuma serisi.
Konferanslar
2 konferans ve panel kaydı
Röportajlar
2 röportaj ve söyleşi
Videolar
5 video kaydı
Kısa Kesitler
2 kesit — arşiv dışı
Köşe Yazarlığı
Ödüller
Uluslararası Barış Ödülü (Dünya Barış Konseyi)
Pablo Neruda ve Paul Robeson ile birlikte aldığı uluslararası barış ödülü.
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği Barış Ödülü
UNESCO Nâzım Hikmet Yılı İlanı
Doğumunun 100. yılı vesilesiyle UNESCO tarafından 2002 yılı 'Nâzım Hikmet Yılı' ilan edildi.
Bulgaristan Halk Cumhuriyeti Edebiyat Ödülü
Bulgaristan tarafından edebiyata katkıları nedeniyle verilen ödül.
Kurumsal Roller
Üye — Dünya Barış Konseyi
Uluslararası barış hareketinde aktif görev aldı; dünya genelinde barış konferanslarına katıldı.
Anısına kurulan vakıf — Nâzım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı
Nâzım Hikmet'in edebi mirasını korumak ve tanıtmak amacıyla ölümünden sonra kurulan vakıf.
Siyasi Faaliyetler
Üye ve sempatizanı — Türkiye Komünist Partisi (TKP)
Zaman Çizelgesi
15 Ocak'ta Selanik'te (bugünkü Yunanistan) doğdu. Babası Hikmet Bey, annesi ressam ve şair Celile Hanım.
Balkan Savaşları sonrasında ailesiyle birlikte İstanbul'a yerleşti.
Galatasaray Sultanisi'nde öğrenime başladı; ilk şiirlerini bu dönemde yazdı.
Heybeliada Bahriye Mektebi'ne girdi.
İlk şiiri '595 Numaralı Süvarinin Mektubu' Alemdar gazetesinde yayımlandı.
Anadolu'ya geçerek Kurtuluş Savaşı'na katıldı; Bolu'da ve Ankara'da öğretmenlik yaptı.
Sovyetler Birliği'ne giderek Moskova Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesi'nde (KUTV) öğrenime başladı.
Moskova'dan Türkiye'ye döndü; ilk şiir kitaplarını yayımladı.
Siyasi baskılar nedeniyle tekrar Sovyetler Birliği'ne gitti.
Gıyabında 15 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Af çıkmasıyla Türkiye'ye döndü; yoğun bir edebi üretim dönemine girdi.
835 Satır ve Jokond ile Si-Ya-U yayımlandı. Serbest nazım Türk şiirine girdi.
Piraye Hanım ile evlendi. Varan 3 ve 1+1=1 şiir kitapları yayımlandı.
Sesini Kaybeden Şehir yayımlandı.
Benerci Kendini Niçin Öldürdü ve Gece Gelen Telgraf yayımlandı. İlk tiyatro eseri Kafatası sahnelendi.
Siyasi faaliyetleri nedeniyle kısa süreli tutuklandı.
Taranta-Babu'ya Mektuplar yayımlandı; İtalya'nın Habeşistan işgaline karşı anti-faşist tavır aldı.
Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı yayımlandı. Memleketimden İnsan Manzaraları'nı yazmaya başladı.
Harp Okulu ve Donanma mensuplarını isyana teşvik ettiği iddiasıyla tutuklandı; 28 yıl 4 ay hapis cezasına çarptırıldı.
Bursa Cezaevi'ne nakledildi; burada Kemal Tahir ile birlikte tutuklu kaldı.
Kuvâyi Milliye destanını yazmaya başladı. Cezaevinde yoğun edebi üretim dönemi sürdü.
Genel af talebiyle ilk açlık grevine başladı.
Pablo Picasso, Jean-Paul Sartre, Paul Robeson ve diğer entelektüellerin katılımıyla uluslararası serbest bırakılma kampanyası başlatıldı.
Cezaevinde açlık grevine başladı. Uluslararası baskı yoğunlaştı.
Genel af ile 12 yıl sonra Bursa Cezaevi'nden serbest bırakıldı. Dünya Barış Konseyi Uluslararası Barış Ödülü'nü aldı.
Askere alınma kararı üzerine bir motorla Romanya'ya kaçtı; oradan Sovyetler Birliği'ne geçti. Aynı yıl 7253 sayılı kanunla Türk vatandaşlığından çıkarıldı.
Moskova'ya yerleşti; Polonya vatandaşlığı aldı.
SSCB Barış Ödülü'nü aldı.
Münevver Andaç ile evlendi. Bulgaristan Edebiyat Ödülü'nü aldı.
Oğlu Mehmet (Memet) Moskova'da doğdu.
Ivan İvanoviç Var mıydı Yok muydu? tiyatro oyununu yazdı; Sovyet bürokrasisini eleştiren cesur bir eser.
Damoklesin Kılıcı adlı tiyatro eserini yazdı.
Küba'yı ziyaret etti; Fidel Castro ile görüştü.
Kalp rahatsızlığı nedeniyle tedavi gördü; sağlık sorunları arttı.
3 Haziran'da Moskova'da kalp krizi sonucu hayatını kaybetti. Novodeviçye Mezarlığı'na defnedildi.
Ölümünden sonra eserleri Türkiye'de kısmen yayımlanmaya başladı.
Memet Fuat tarafından Nâzım Hikmet'in bütün eserleri sistematik biçimde yayımlanmaya başlandı.
Doğumunun 100. yılı UNESCO tarafından 'Nâzım Hikmet Yılı' ilan edildi.
Bakanlar Kurulu kararıyla Türk vatandaşlığı ölümünden 46 yıl sonra iade edildi.
Entelektüel Gelişim Dönemleri
İlk Şiirler ve Hececi Dönem (1917-1921)
1917–1921Gençlik yıllarında hece ölçüsü ve geleneksel biçimlerle şiir yazdı. Milli Edebiyat akımından ve dedesi Nâzım Paşa'nın etkisinden izler taşıyan bu dönem, ilerideki serbest nazım devriminin başlangıç noktasıdır.
Moskova Yılları ve Avangard Etki (1922-1928)
1922–1928KUTV'de eğitim alırken Mayakovski, fütürizm ve Rus avangard şiir akımlarından derinden etkilendi. Marksist düşünceyi benimsedi; serbest nazım tekniğini Türk şiirine uyarlamaya başladı.
Serbest Nazım Devrimi ve Verimli Dönem (1928-1938)
1928–1938Türk şiirinde devrim niteliğinde eserler yayımladı. 835 Satır ile serbest nazımı Türkiye'ye tanıttı. Toplumcu gerçekçi, anti-faşist ve destansı şiirler kaleme aldı. Bu dönem edebi üretiminin en yoğun yıllarıdır.
Cezaevi Dönemi: Olgunluk ve Destan (1938-1950)
1938–1950Bursa Cezaevi'nde geçirdiği 12 yıl, edebi olgunluğunun doruk noktasıdır. Başyapıtı Memleketimden İnsan Manzaraları'nın büyük bölümünü burada tamamladı. Lirik aşk şiirleri, mektuplar ve tiyatro eserleri de bu dönemin ürünleridir.
Sürgün Dönemi: Evrensel Hümanizm (1951-1963)
1951–1963Moskova'da sürgün yıllarında evrensel barış, insanlık kardeşliği ve yurt özlemi temalarını işledi. Tiyatro eserlerine ağırlık verdi. Uluslararası barış hareketinde aktif rol aldı. Eserlerinde nostalji, umut ve direnme iradesi öne çıktı.
Üretim Dönemleri
Erken Dönem Şiirleri
Gençlik yıllarında ve Moskova eğitimi sırasında yazılan ilk şiirler; hececi dönemden serbest nazıma geçiş.
Şiir Kitapları Dönemi
Serbest nazım devriminin gerçekleştiği ve en yoğun şiir üretiminin yapıldığı dönem.
Cezaevi Üretim Dönemi
Bursa Cezaevi'nde kaleme alınan destansı şiirler, mektuplar ve tiyatro eserleri.
Sürgün Dönemi Eserleri
Moskova'da yazılan tiyatro oyunları, şiirler ve nesir eserleri.
Ölüm Sonrası Yayınlar
Nâzım Hikmet'in ölümünden sonra oğlu Memet Fuat ve çeşitli yayınevleri tarafından yayımlanan eserler, mektuplar ve derlemeler.
Alıntılar
"Yaşamak bir ağaç gibi tek ve hür ve bir orman gibi kardeşçesine, bu hasret bizim."
"Bedava yaşıyoruz, bedava; hava bedava, bulut bedava; dere tepe bedava; yağmur çamur bedava; otomobillerin dışı, sinemaların afişi, cam camekan bedava; bedava değil ama nerdeyse ekmek; nerdeyse bedava su, özgürlük filan da öyle."
"En güzel deniz henüz gidilmemiş olanıdır. En güzel çocuk henüz büyümedi. En güzel günlerimiz henüz yaşamadıklarımız. Ve sana söylemek istediğim en güzel söz henüz söylemediğim sözdür."
"Güzel günler göreceğiz çocuklar, güneşli günler göreceğiz. Motorları maviliklere süreceğiz çocuklar."
"Memleketim, memleketim, memleketim, ne kasketim kaldı senin sokaklarında, ne de fotoğrafım bıyıklı bir çerçevede duvarlarda."
"Sevdamız öyle bir sevda ki bir elmayı güneşe tutup ısırmak gibi."
"Ben yanmasam, sen yanmasan, biz yanmasak nasıl çıkar karanlıklar aydınlığa?"
"Bir ceviz ağacı gibi dal dal, budak budak büyüyeceksin. Bir ceviz ağacı gibi çiçek açacaksın bal arılarına, bir ceviz ağacı gibi yemiş vereceksin bedava, bedava."
"Kapıları çalan benim, gözlere görünmeden kapıları çalan; kapıları çalan benim, yaşamak güzel şey be kardeşim."
"Bu memleket bizim, anamızın ak sütü gibi bizim bu memleket."
"Vakit çok kısa, yapacak çok iş var. Büyük insanlık!"
"Seni düşünmek güzel şey, umutlu şey, en güzel denizin üstünde en güzel vapurla en uzak yolculuğa çıkmak gibi."
"Yalnızlık en korkunç şeydir insanoğlu için, yalnızlık en korkunç şeydir kafeste de olsan bile."
"Cezaevi mektuplarımda hep aynı şeyi yazdım: ümit, ümit, ümit."
"Dünyayı verelim çocuklara hiç değilse bir günlüğüne, allı pullu bir balon gibi verelim oynasınlar, oynasınlar türküler söyleyerek yıldızların arasında."
Kaynakça
Memet Fuat, Nâzım Hikmet: Yaşamı, Ruhsal Yapısı, Davaları, Tartışmaları, Dünya Görüşü, Şiiri (1976). De Yayınevi .
Saime Göksu ve Edward Timms, Romantic Communist: The Life and Work of Nazim Hikmet (1999). Hurst & Company .
Vâlâ Nurettin (Vâ-Nû), Bu Dünyadan Nâzım Geçti (1965). Cem Yayınevi .
Kemal Sülker, Nâzım Hikmet'in Gerçek Yaşamı (8 cilt) (1987). Cem Yayınevi .
Ecevit Kılıç, Nâzım Hikmet ve Nuri Taylan Davası .
Asım Bezirci, Nâzım Hikmet: Yaşamı - Yapıtları (1986). Evrensel Basım Yayın .
Mutlu Konuk Blasing, Nâzım Hikmet: The Life and Times of Turkey's World Poet (2013). Persea Books .
Türk Dil Kurumu, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü - Nâzım Hikmet .
UNESCO, 2002 Nâzım Hikmet Yılı Kararı (2002) .
Fahri Erdinç, Nâzım Hikmet: Hapishane ve Sonrası (2001). Güldikeni Yayınları .
Nâzım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı, Nâzım Hikmet Arşivi ve Dijital Koleksiyon .
Memet Fuat (derleyen), Nâzım Hikmet Bütün Eserleri (Yapı Kredi Yayınları serisi) (2002). Yapı Kredi Yayınları .
Yıldız Sertel, Anılarıyla Nâzım Hikmet (1969). Ant Yayınları .
İlhan Selçuk, Nâzım Hikmet'le Söyleşi (1963) .
Burhan Arpad, Nâzım Hikmet: Cezaevi Günleri (1970). May Yayınları .
Bu sayfada bir hata mı var?
Hata Bildir