Halet Çambel
1916, Berlin — ☾ 2014
Halet Çambel (1916-2014), Türkiye'nin en önemli arkeologlarından biri ve 1936 Berlin Olimpiyatları'na katılan ilk Türk kadın sporcudur. İstanbul Üniversitesi'nde uzun yıllar profesörlük yapan Çambel, Karatepe-Aslantaş kazılarıyla dünya arkeolojisine kalıcı bir katkı sağlamıştır. Bu kazılarda ortaya çıkarılan Hitit hiyeroglif ve Fenike alfabesiyle yazılmış ikidilli yazıtlar, Hitit hiyerogliflerinin çözümlenmesinde anahtar rol oynamıştır. Çambel, Anadolu'nun kültürel mirasının korunması ve belgelenmesi için ömrünü adayan bir bilim insanıdır.
Halet Çambel, 27 Ağustos 1916'da Berlin'de dünyaya geldi. Babası Hasan Cemil Çambel, dönemin tanınmış asker ve siyasetçilerindendi. Çambel, çocukluğunun bir bölümünü Avrupa'da geçirdikten sonra Türkiye'ye dönerek eğitimine devam etti.
Genç yaşta spora ilgi duyan Çambel, eskrim branşında kendini geliştirerek 1936 Berlin Olimpiyatları'na Türkiye adına katıldı. Olimpiyat tarihine Türkiye'yi temsil eden ilk kadın sporcu olarak geçti. Berlin'de Hitler'in kendisini kabul etme teklifini reddettiği bilinmektedir.
Çambel, Sorbonne Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi'nde arkeoloji öğrenimi gördü. 1940'larda İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Prehistorya Kürsüsü'nde akademik kariyerine başladı. 1947 yılında Helmuth Theodor Bossert ile birlikte Karatepe-Aslantaş kazılarını başlattı. Bu kazılar, arkeoloji tarihinin en önemli keşiflerinden birine yol açtı: Geç Hitit dönemine ait Azatiwada kalesi ve burada bulunan Hitit hiyeroglifi ile Fenike alfabesiyle yazılmış ikidilli yazıtlar.
Karatepe yazıtları, Hitit hiyerogliflerinin çözümlenmesinde Rosetta Taşı'na benzer bir işlev gördü. Çambel, bu kazıları onlarca yıl boyunca sürdürerek alanı bir açık hava müzesine dönüştürdü. Karatepe-Aslantaş Açık Hava Müzesi, Türkiye'nin ilk açık hava müzesi olarak ziyaretçilere açılmıştır.
Çambel, İstanbul Üniversitesi'nde 1960'lardan itibaren profesör olarak görev yaptı ve prehistorya ile protohistorya alanlarında pek çok öğrenci yetiştirdi. Corpus of Hieroglyphic Luwian Inscriptions projesinde uluslararası ekiplerle çalışarak Luwi hiyeroglif yazıtlarının sistematik yayınına katkıda bulundu.
Halet Çambel, 12 Ocak 2014'te İstanbul'da 97 yaşında hayatını kaybetti. Karatepe-Aslantaş kazılarındaki çığır açıcı çalışmaları, Anadolu arkeolojisinin uluslararası alandaki itibarına büyük katkı sağlamıştır.
Eğitim Hayatı
Kariyer Kronolojisi
Yayınevleri
Düşünsel Çizgi
Halet Çambel, Karatepe-Aslantaş kazılarıyla Geç Hitit döneminin ikidilli yazıtlarını gün yüzüne çıkarmış ve Hitit hiyeroglif yazı sisteminin çözümlenmesine temel katkıda bulunmuştur. Arkeolojik alanların yerinde korunması ve açık hava müzesi konseptinin Türkiye'de uygulanması konusunda öncü bir yaklaşım geliştirmiştir.
Erken Dönem
1936–1946Olimpiyat deneyiminden sonra arkeoloji eğitimine yöneldiği, Sorbonne ve İstanbul Üniversitesi'nde akademik temellerini attığı dönem.
Karatepe Dönemi
1947–1990Karatepe-Aslantaş kazılarını yürüttüğü, ikidilli yazıtları keşfedip belgelediği ve alanı açık hava müzesine dönüştürdüğü verimli dönem.
Geç Dönem
1991–2014Yazıt külliyatının yayınını tamamladığı ve kültürel miras koruma çalışmalarının uluslararası düzeyde tanındığı dönem.
Önemli Dönüm Noktaları
Kamusal Faaliyetler
Uzmanlık Alanları & Kavramlar
Uzmanlık Alanları
Temel Kavramlar
Vefatı
Toplam 2 eser · Kronolojik sıralama (yeniden eskiye)
1990'ler
Akademik Makaleler
Karatepe Kazıları: Ön Rapor
The Karatepe Bilingual Inscriptions
Akademik Görevler
Profesör — İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi
Ödüller
Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Ödülü
Anadolu arkeolojisine yaptığı katkılardan dolayı verilmiştir.
Prince Claus Ödülü
Kültürel miras koruma alanındaki çalışmaları nedeniyle uluslararası Prince Claus Ödülü'ne layık görülmüştür.
Kurumsal Roller
Kurucu — Karatepe-Aslantaş Açık Hava Müzesi
Türkiye'nin ilk açık hava müzesinin kurulmasına öncülük etmiştir.
Zaman Çizelgesi
Berlin'de doğdu.
Berlin Olimpiyatları'na eskrim branşında Türkiye adına katıldı; Olimpiyatlara katılan ilk Türk kadın sporcu oldu.
İstanbul Üniversitesi'nde doktora çalışmasını tamamladı.
Helmuth Theodor Bossert ile birlikte Karatepe-Aslantaş kazılarını başlattı.
Karatepe'de Hitit hiyeroglifi ve Fenike alfabesiyle yazılmış ikidilli yazıtlar keşfedildi.
İstanbul Üniversitesi'nde profesör oldu.
Karatepe-Aslantaş: The Inscriptions ve Corpus of Hieroglyphic Luwian Inscriptions yayımlandı.
Prince Claus Ödülü'nü aldı.
12 Ocak 2014'te İstanbul'da hayatını kaybetti.
Entelektüel Gelişim Dönemleri
Erken Dönem
1936–1946Olimpiyat deneyiminden sonra arkeoloji eğitimine yöneldiği, Sorbonne ve İstanbul Üniversitesi'nde akademik temellerini attığı dönem.
Karatepe Dönemi
1947–1990Karatepe-Aslantaş kazılarını yürüttüğü, ikidilli yazıtları keşfedip belgelediği ve alanı açık hava müzesine dönüştürdüğü verimli dönem.
Geç Dönem
1991–2014Yazıt külliyatının yayınını tamamladığı ve kültürel miras koruma çalışmalarının uluslararası düzeyde tanındığı dönem.
Alıntılar
"Karatepe, Anadolu'nun tarihî hafızasının taşa kazınmış sayfalarıdır."
"Arkeoloji, geçmişi gün yüzüne çıkarmak kadar onu gelecek nesillere aktarmak sorumluluğunu da taşır."
Kaynakça
Aslı Özyar, Halet Çambel ve Karatepe-Aslantaş Kazıları. Arkeoloji ve Sanat Dergisi .
İstanbul Üniversitesi, Prof. Dr. Halet Çambel Anma Kitabı. İstanbul Üniversitesi Yayınları .
Bu sayfada bir hata mı var?
Hata Bildir