Aziz Nesin portre fotoğrafı

Aziz Nesin

1915, İstanbul (Heybeliada) — ☾ 1995

Aziz Nesin (1915-1995), Türk mizah edebiyatının en önemli temsilcilerinden biridir. Asıl adı Mehmet Nusret olan yazar, 100'den fazla eser kaleme almış, eserleri 40'tan fazla dile çevrilmiştir. Toplumsal aksaklıkları, bürokrasiyi, cehaleti ve sınıf eşitsizliğini keskin bir mizahla eleştiren Nesin, aynı zamanda kimsesiz çocukların eğitimi için Nesin Vakfı'nı kurmuş bir toplum insanıdır. Yazıları nedeniyle defalarca tutuklanmış, Sivas Katliamı'ndan sağ kurtulan Nesin, hayatını yazarlığa ve toplumsal mücadeleye adamıştır.

📚 65 kitap 📺 28 video 🗓️ 39 kronoloji 💬 16 alıntı
Tamamlanma: %100 · 2026-03-04

Aziz Nesin, 20 Aralık 1915'te İstanbul Heybeliada'da Hanife Hanım ve İmam Abdülaziz Efendi'nin oğlu olarak dünyaya geldi. Asıl adı Mehmet Nusret'tir; 1934 Soyadı Kanunu ile 'Nesin' soyadını aldı. Çocukluğu yoksulluk içinde geçen Nesin, Süleymaniye'de Kanuni Sultan Süleyman İlkokulu'nda, ardından Darüşşafaka'da ve çeşitli askeri okullarda eğitim gördü.

1935'te Kuleli Askeri Lisesi'ni, 1937'de Ankara Harp Okulu'nu bitirerek teğmen rütbesiyle orduya katıldı. Kırklareli, Erzurum ve Kars'ta görev yaptı. 1944'te askeri mahkemece yargılanarak ordudan ihraç edildi. Bu dönemde edebiyata yöneldi ve 1 Ocak 1944'te 'Aziz Nesin' adını kullanmaya başladı.

Askerlikten ayrıldıktan sonra gazetecilik ve yazarlık hayatına atıldı. Tan gazetesinde ve çeşitli dergilerde çalıştı. 1946'da Sabahattin Ali ile birlikte Markopaşa mizah gazetesini kurdu. Gazete kısa sürede büyük ilgi gördü ancak siyasi baskılar nedeniyle defalarca kapatıldı. Bu dönemde yazıları yüzünden birçok kez tutuklandı ve toplam beş buçuk yıla yakın cezaevinde kaldı.

1950'li yıllardan itibaren yoğun bir eser üretim dönemine girdi. Öykü, roman, oyun, şiir, deneme ve anı türlerinde 100'den fazla kitap yazdı. Zübük, Şimdiki Çocuklar Harika, Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz gibi romanları; Fil Hamdi, Damda Deli Var, Toros Canavarı gibi öykü kitapları Türk edebiyatının klasikleri arasına girdi.

Nesin, uluslararası arenada da büyük başarı kazandı. 1956 ve 1957'de İtalya Bordighera'da Altın Palmiye, 1966'da Bulgaristan Gabrovo'da Altın Kirpi, 1969'da Moskova'da Altın Timsah ödüllerini aldı. 1989'da Sovyet Çocuk Fonu Tolstoy Altın Madalyası, 1994'te ABD Gazetecileri Koruma Komitesi Basın Özgürlüğü Ödülü'ne layık görüldü.

1972'de kimsesiz çocukların eğitimi için Nesin Vakfı'nı kurdu. Tüm telif gelirlerini vakfa bağışlayan Nesin, yalnızca kitap gelirleriyle geçinen nadir Türk yazarlarından biriydi. Vakıf, kuruluşundan bu yana yüzlerce çocuğun yetişmesine katkıda bulunmuştur.

2 Temmuz 1993'te Sivas'ta Pir Sultan Abdal Kültür Şenlikleri'ne katılırken Madımak Oteli'nin ateşe verilmesi olayından sağ kurtuldu. Bu olayda 35 aydın, sanatçı ve otel çalışanı hayatını kaybetti. Nesin, itfaiye merdiveniyle kurtarılırken darp edildi ve linç girişiminden polisler tarafından kurtarıldı.

Aziz Nesin, 6 Temmuz 1995'te İzmir Çeşme'de kalp krizi sonucu hayatını kaybetti. Vasiyeti gereği Nesin Vakfı'nın Çatalca'daki bahçesine defnedildi.

Eğitim Hayatı

İlkokul (1925) Kanuni Sultan Süleyman İptidai Mektebi
Ortaokul (1930) Darüşşafaka Lisesi
Lise (1935) Kuleli Askeri Lisesi — Askeri Eğitim
Lisans (1937) Ankara Harp Okulu — Askeri Bilimler
Uzmanlık (1939) Askeri Fen Okulu — Askeri Mühendislik

Kariyer Kronolojisi

1937-1944 Subay olarak Kırklareli, Erzurum, Erzincan ve Kars'ta görev yaptı. 1944'te ordudan ihraç edildi.
1944-1946 Gazeteciliğe başladı. Tan gazetesi ve çeşitli dergilerde yazılar yazdı.
1946-1950 Sabahattin Ali ile Markopaşa gazetesini kurdu. Siyasi yazıları nedeniyle defalarca tutuklandı.
1950-1995 Yoğun eser üretim dönemi. 100'den fazla kitap yazdı. Nesin Vakfı'nı kurdu. TYS başkanlığı yaptı.

Dergiler & Gazeteler

Tan (1944-1945) Markopaşa (1946-1950) Akşam (1946-1948) Akbaba (1952-1956) Tanin (1960-1961) Cumhuriyet (1962-1975) Günaydın (1968-1972) Aydınlık (1969-1971) Milliyet (1975-1980) Politika (1975-1977) Hürriyet (1980-1985) Yedigün (1941-1944) Dolmuş (1955-1961) Yeni Gazete (1965-1968) Yeni Tanin (1963-1965)

Yayınevleri

Yenigün YayınlarıDüşün YayıneviAkbaba YayınlarıNesin Yayınevi

Üretim Dönemleri

İlk Eserler Dönemi

1948–1955 · 5 eser

İlk öykü kitaplarının yayımlandığı, edebî kimliğin oluştuğu dönem. Cezaevi deneyimleri ve gazetecilik pratikleri yazarlık dilini şekillendirdi.

Altın Çağ

1955–1970 · 50 eser

En verimli yıllar. Onlarca öykü kitabı, romanlar ve tiyatro oyunları. Uluslararası ödüller. Yılda ortalama 3-4 kitap yayımladı.

Olgunluk Dönemi

1970–1995 · 40 eser

Otobiyografik eserler, denemeler, şiirler ve çocuk kitapları. Toplumsal angajman ve vakıf çalışmaları eser üretiminin önüne geçti.

Düşünsel Çizgi

Aziz Nesin, Türk toplumundaki bürokrasi, cehalet, sınıf eşitsizliği ve siyasi oportünizmi keskin bir mizahla eleştirmiştir. 'Gözyaşını gülmeye dönüştüren simyacı' olarak tanınan Nesin, geleneksel Türk halk komedisinden beslenen bir anlatım diliyle toplumsal sorunları hicvetmiştir. Kimsesiz çocukların eğitimi konusundaki kararlılığı ve basın özgürlüğü mücadelesi onun düşünce dünyasının ayrılmaz parçalarıdır.

Askeri Dönem (1937-1944)

1937–1944

Subaylık yıllarında edebiyata ilgi duymaya başladı. İlk öyküsü 'Bir Salkım Üzüm' 1941'de yayımlandı. Vedia Nesin takma adıyla aşk şiirleri yazdı. Sosyal adaletsizliklere duyarlılığı gelişti; ordu içindeki hiyerarşi ve bürokratik yapı sonraki mizahi yazılarının temelini oluşturdu.

Bir Salkım Üzüm

Gazetecilik ve Direniş Dönemi (1944-1955)

1944–1955

Ordudan ihraç edildikten sonra gazetecilik ve yazarlığa yöneldi. Sabahattin Ali ile Markopaşa'yı kurdu. Siyasi nedenlerle defalarca tutuklandı. Cezaevi deneyimleri yazarlığını derinleştirdi. Halk dilini ve gündelik yaşamın komik yanlarını keşfettiği dönem. Toplumcu gerçekçi bir edebiyat anlayışı benimsedi.

Geriye KalanMarkopaşa Gazetesi

Yoğun Üretim Dönemi (1955-1975)

1955–1975

En verimli dönem. Öykü, roman ve tiyatro türlerinde onlarca eser verdi. Uluslararası ödüller kazandı. Nesin Vakfı'nı kurdu. Mizah anlayışı bireysel hicivden toplumsal sistemi eleştiren evrensel bir düzeye evrildi. Bürokrasi, siyaset ve eğitim sisteminin yapısal sorunlarını sistematik biçimde ele aldı.

Fil HamdiZübükŞimdiki Çocuklar HarikaBöyle Gelmiş Böyle Gitmez

Olgunluk ve Toplumsal Mücadele Dönemi (1975-1995)

1975–1995

TYS başkanlığı, aydınlar dilekçesi, Sivas Katliamı. Basın özgürlüğü mücadelesi. Uluslararası basın ve barış ödülleri. Bu dönemde mizahı daha derinleşti ve hüzünlü bir boyut kazandı. Otobiyografik eserlerle hayat muhasebesini tamamladı. Nesin Vakfı'na adanmışlığı, toplumsal sorumluluğun pratiğe dönüşmesinin sembolü haline geldi.

Yaşar Ne Yaşar Ne YaşamazSivas AcısıYetmiş Yaşım Merhaba

Önemli Dönüm Noktaları

1946-1950 arasında Markopaşa gazetesindeki yazıları nedeniyle defalarca tutuklandı ve hapis yattı.
1947'de Amerikan emperyalizmi aleyhine yazdığı kitapçık nedeniyle sıkıyönetim tarafından tutuklanarak 10 ay hapis ve 13 ay sürgün cezası aldı.
1949'da İngiltere Prensesi Elizabeth, İran Şahı ve Mısır Kralı'na hakaret iddiasıyla 7 ay hapse mahkum edildi.
1950'de G. Politzer'in Felsefe Dersleri çevirisinin önsözü nedeniyle 16 ay hapis cezası aldı.
1955'te 6-7 Eylül olaylarında solcu aydınlarla birlikte tutuklandı ve 6 ay Harbiye Askeri Cezaevi'nde kaldı.
1961'de Tanin gazetesindeki köşe yazıları nedeniyle tutuklanarak Balmumcu Cezaevi'nde 3 ay kaldı.
Salman Rushdie'nin Şeytan Ayetleri romanını Türkçeye çevirmeye başlaması büyük tartışma yarattı.
2 Temmuz 1993'te Sivas Madımak Oteli yangınından sağ kurtuldu. Olayda 35 kişi hayatını kaybetti. İtfaiye merdiveninden indirilirken darp edildi ve linç girişiminden polisler kurtardı.

Kamusal Faaliyetler

Genel Başkan — Türkiye Yazarlar Sendikası (TYS)
1974–1989 · 1977-1980 ve 1985-1988 dönemlerinde TYS başkanlığı yaptı. Yazarların haklarını savundu.
Kurucu — Nesin Vakfı
1972– · Kimsesiz çocukların eğitimi için kurduğu vakfa tüm telif gelirlerini bağışladı.
Kurucu ve Başyazar — Markopaşa Gazetesi
1946–1950 · Sabahattin Ali ile birlikte kurduğu siyasi mizah gazetesi.
Kurucu Ortak — Düşün Yayınevi
1955– · Kemal Tahir ile birlikte kurduğu yayınevi.
Öncü ve Organizatör — Aydınlar Dilekçesi Hareketi
1984–1986 · 12 Eylül sonrası aydınların haklarını savunmak için başlattığı dilekçe kampanyası. Yalçın Küçük ile birlikte örgütledi.
Kurucu — Nesin Yayınevi
1968– · Kendi eserlerini ve diğer yazarların kitaplarını yayımlamak için kurduğu yayınevi.

Uzmanlık Alanları & Kavramlar

Uzmanlık Alanları

Mizah edebiyatıÖyküRomanTiyatroGazetecilikToplumsal eleştiriÇocuk edebiyatı

Temel Kavramlar

Toplumsal aptallıkBürokrasi çarklarıKüçük insanın trajedisiHalkçılıkLaiklikAydın sorumluluğuGözyaşını gülmeye dönüştürmeToplumsal gerçekçilikEvrensel mizah

Vefatı

1995 — 6 Temmuz'da İzmir Çeşme'de kalp krizi sonucu vefat etti. Vasiyeti gereği Nesin Vakfı'nın Çatalca'daki bahçesine defnedildi.

Toplam 65 eser · Kronolojik sıralama (yeniden eskiye)

1990'ler

📖1995

Nesin Yayınevi · Sivas Katliamı'nın ardından yazılan şiirler.

📖1994

Nesin Yayınevi · Oğlu Ali Nesin ile mektupları.

📖1992

· Toplumsal acıları ve kayıpları konu alan şiir kitabı.

📖1991

· Yurt dışı gözlemlerini içeren mizahi anlatılar.

📖1990

· Son şiir kitabı.

1980'ler

📖1988

· Toplumsal sorunlar üzerine denemeler ve söyleşiler.

📖1987

· Toplumsal çatışmaları ve siyasi mücadeleyi konu alan roman.

📖1985

· 70. yaşında kaleme aldığı anı ve düşünceler.

📖1985

Poliste

Otobiyografi

· Polis ve cezaevi deneyimlerini anlatan anı kitabı.

📖1984

· Şiir kitabı.

📖1983

· Toplumsal gerçekçilik çerçevesinde yazılmış roman.

📖1982

Nesin Yayınevi · Otobiyografisinin üçüncü cildi.

📖1980

· Türk aydınlarının toplumsal rolü üzerine eleştirel denemeler.

1970'ler

📖1979

Ben de Çocuktum

Otobiyografi

· Çocukluk anılarını anlatan otobiyografik eser.

📖1979

· Türkiye'nin eğitim sorunları üzerine düşünceler.

📖1978

Tek Yol

Roman

· Toplumsal dönüşüm temalı roman.

📖1978

· Çocuklar için masallar.

📖1977

· Bürokrasi çarklarında ezilen küçük insanı anlatan başyapıt roman.

📖1976

· Osmanlı geleneğinden esinlenen hicivli roman. İngilizceye 'Hayri the Barber' adıyla çevrildi.

📖1976

Nesin Yayınevi · Otobiyografisinin ikinci cildi.

📖1976

· Çocuklar için yazılmış mizahi hikayeler.

📖1975

· Çocuklar için tarih kitabı.

📖1975

· Almanya'daki Türk işçilerin durumunu hicivli bir dille anlatan öyküler.

📖1974

· Toplumsal rolleri sorgulayan hicivli roman.

📖1973

· Cumhuriyet dönemi Türk mizah edebiyatı üzerine inceleme ve antoloji.

📖1971

· Çocuklar için yazılmış hikayeler.

📖1971

· Namus kavramını ve toplumsal baskıyı hicveden öyküler.

📖1970

Çiçu

Diğer

· Tiyatro oyunu. Toplumsal eleştiri içeren komedi.

📖1970

· Klasik aşk hikayesinin modern ve hicivli bir yorumu. Tiyatro oyunu.

1960'ler

📖1969

· Toplumsal özeleştiri içeren mizahi öyküler. Türk toplumunun kendini sorgulaması teması.

📖1968
📖1968

· Askerlik ve vatan kavramını hicveden öyküler.

📖1967

· Çocuk gözünden toplumu anlatan, en çok okunan eserlerinden biri.

📖1966

Nesin Yayınevi · Çok ciltli otobiyografisinin birinci cildi. Çocukluk ve gençlik yılları.

📖1965

· Siyasi baskıları ve tutuklamaları konu alan hicivli öyküler.

📖1965

· İşçi hakları ve grev temalı toplumcu gerçekçi roman.

📖1963

· Anadolu'da modernleşme çabalarını hicveden öyküler ve oyun.

📖1963

· Teknoloji ve modernleşme temalı mizahi öyküler.

📖1962

· Siyasi söylemi ve politikacıları hicveden öyküler.

📖1961

Zübük

Roman

Akbaba Yayınları · Türk siyasi hayatını hicveden en bilinen romanlarından biri. Oportünist bir politikacının hikayesi.

📖1961

· Mizahi öyküler.

📖1961

Aferin

Diğer

· Toplumsal tipleri ve davranış kalıplarını hicveden öykü kitabı.

📖1960

· Toplumsal eleştiri içeren mizahi öyküler.

📖1960

· Gündelik hayattaki absürtlükleri konu alan mizahi öyküler.

1950'ler

📖1959

· Mizahi öyküler.

📖1959

· Türk toplumundaki ilişkileri hicveden öyküler.

📖1958

· Türk toplumunu konu alan mizahi öyküler.

📖1958

· Gündelik hayattan mizahi kesitler.

📖1958

· Toplumsal tipleri konu alan öykü kitabı.

📖1958

· İlk tiyatro oyunu.

📖1957

· Sürgün yıllarını anlatan anı kitabı.

📖1957

· Futbol dünyası üzerinden toplumsal eleştiri sunan hicivli roman.

📖1957

Koltuk

Diğer

· Makam ve mevki hırsını konu alan mizahi öyküler.

📖1957

· İtalya'da Altın Palmiye ödülü kazanan öykü.

📖1957

· Toplumsal çılgınlıkları konu alan mizahi öyküler.

📖1957

· Mahalle hayatından kesitler sunan öykü kitabı.

📖1957

· Kırsal yaşamdan mizahi hikayeler.

📖1957

· Siyasi hayatı hicveden öyküler.

📖1956

Fil Hamdi

Diğer

· İtalya Bordighera Uluslararası Mizah Yarışması'nda Altın Palmiye ödülü kazanan öykü kitabı.

📖1956

· Toplumsal boş inançları ve aptallıkları konu alan 29 öykü.

📖1956

· Kalkınma politikalarını ve bürokratik yapıyı hicveden öyküler.

📖1955

Düşün Yayınevi · Toplumsal cinsiyet rolleri üzerine hicivli roman.

📖1955

Düşün Yayınevi · Bürokrasi ve toplumsal aksaklıkları konu alan öykü kitabı.

📖1955

· Medeniyetin yedek parçası temalı mizahi öyküler.

1940'ler

📖1948

Yenigün Yayınları · İlk öykü kitabı. 34 hikayeden oluşan traji-komik anlatılar.

7seri
Seriler7Konferanslar4Röportajlar7Videolar6Kesitler4

Program Serileri

Düzenli yayınlanan program ve seri içerikler

Aziz Nesin ile Söyleşi - TRT

TRT
1970-1990

Aziz Nesin'in TRT'de çeşitli dönemlerde katıldığı kültür-sanat programları ve söyleşiler.

Siyaset Meydanı - Aziz Nesin Katılımları

Star TV / Show TV
1992-1994

Ali Kırca'nın sunduğu Siyaset Meydanı programına Aziz Nesin'in konuk olduğu bölümler. Özellikle Sivas olayları sonrasındaki katılımı büyük yankı uyandırmıştır.

32. Gün - Aziz Nesin Bölümleri

32. Gün / Mehmet Ali Birand
1985-1995

Mehmet Ali Birand'ın 32. Gün programında Aziz Nesin ile yapılan görüşmeleri içeren bölümler.

Açık Oturum - Aziz Nesin Katılımları

TRT
1975-1990

TRT'nin çeşitli dönemlerde yayımlanan Açık Oturum programlarına Aziz Nesin'in konuk olduğu bölümler. Edebiyat, basın özgürlüğü ve toplumsal sorunlar tartışılmıştır.

Leyla ile Mecnun - TV Uyarlaması

TRT
1983

Aziz Nesin'in aynı adlı tiyatro oyununun TRT tarafından televizyon için uyarlanan versiyonu.

Aziz Nesin Belgesel Serisi - TRT

TRT Arşiv
1985-19954 bölüm

TRT tarafından hazırlanan, Aziz Nesin'in hayatını, eserlerini ve toplumsal mücadelesini farklı bölümlerde ele alan belgesel serisi.

Aziz Nesin Anma Programları

Çeşitli Kanallar
1996-202010 bölüm

Aziz Nesin'in vefat yıldönümlerinde çeşitli televizyon kanalları ve kültür kurumlarınca düzenlenen anma programları ve söyleşiler.

Konferanslar

4 konferans ve panel kaydı

Röportajlar

7 röportaj ve söyleşi

Videolar

6 video kaydı

Kısa Kesitler

4 kesit — arşiv dışı

Kısa kesitler tam kayıt arşivine dahil edilmez.

Köşe Yazarlığı

Tan (1944-1945)Markopaşa (1946-1950)Akşam (1946-1948)Akbaba (1952-1956)Tanin (1960-1961)Cumhuriyet (1962-1975)Günaydın (1968-1972)Aydınlık (1969-1971)Milliyet (1975-1980)Politika (1975-1977)Hürriyet (1980-1985)Yedigün (1941-1944)Dolmuş (1955-1961)Yeni Gazete (1965-1968)Yeni Tanin (1963-1965)

Ödüller

Altın Palmiye (Birincilik Ödülü)

'Kazan Töreni' öyküsüyle kazandı.

Altın Palmiye (Birincilik Ödülü)

'Fil Hamdi' öyküsüyle ikinci kez kazandı.

İstanbul Gazeteciler Cemiyeti Ödülü

Altın Kirpi (Birincilik Ödülü)

'Vatanı Vazife' öyküsüyle kazandı.

Karacan Ödülü

Altın Timsah (Birincilik Ödülü)

'İnsanlar Uyanıyor' öyküsüyle kazandı.

TDK Tiyatro Ödülü

Arkın Çocuk Edebiyatı Ödülü

Lotus Ödülü

Halk Tercih Yazarı Ödülü

Tolstoy Altın Madalyası

Çocuk edebiyatına ve kimsesiz çocuklara yaptığı katkılardan dolayı verildi.

TÜYAP Onur Yazarı

Viyana Tiyatro Ödülü

Chevalier (Şövalye Nişanı)

Fransız Devleti tarafından sanat ve edebiyat alanındaki katkılarından dolayı verildi.

Dionysos Şiir Ödülü

Carl von Ossietzky Madalyası

Basın özgürlüğü ve düşünce özgürlüğü mücadelesinden dolayı verildi.

Uluslararası Basın Özgürlüğü Ödülü

Basın özgürlüğü mücadelesindeki cesaretinden dolayı verildi.

Dünya Barışına Katkı Ödülü

Kurumsal Roller

Genel Başkan — Türkiye Yazarlar Sendikası (TYS)

1977-1980 ve 1985-1988 dönemlerinde TYS başkanlığı yaptı. Yazarların haklarını savundu.

Kurucu — Nesin Vakfı

Kimsesiz çocukların eğitimi için kurduğu vakfa tüm telif gelirlerini bağışladı.

Kurucu ve Başyazar — Markopaşa Gazetesi

Sabahattin Ali ile birlikte kurduğu siyasi mizah gazetesi.

Kurucu Ortak — Düşün Yayınevi

Kemal Tahir ile birlikte kurduğu yayınevi.

Öncü ve Organizatör — Aydınlar Dilekçesi Hareketi

12 Eylül sonrası aydınların haklarını savunmak için başlattığı dilekçe kampanyası. Yalçın Küçük ile birlikte örgütledi.

Kurucu — Nesin Yayınevi

Kendi eserlerini ve diğer yazarların kitaplarını yayımlamak için kurduğu yayınevi.

Siyasi Faaliyetler

Kısa süreli üyelik — Türkiye Sosyalist Partisi

Nesin'in kurucusu olduğu veya kuruluşunda önemli rol üstlendiği kuruluşlar.

VakıfAktif

Nesin Vakfı

Kurucu1972İstanbul (Çatalca)

Kimsesiz ve yoksul çocukların eğitim ve bakımı için kurulan vakıf. Nesin tüm telif gelirlerini vakfa bağışlamıştır. 1980'de ilk çocukları kabul eden vakıf, yüzlerce çocuğun yetişmesine katkıda bulunmuştur.

Dergi / YayınKapalı

Markopaşa Gazetesi

Eş Kurucu1946–1950İstanbul

Sabahattin Ali ile birlikte kurulan siyasi mizah gazetesi. İlk sayısı 25 Aralık 1946'da yayımlandı. Kısa sürede büyük tiraja ulaştı ancak siyasi baskılar nedeniyle defalarca kapatıldı ve farklı isimlerle (Malûm Paşa, Merhumpaşa, Ali Baba, Öküz Paşa) yeniden çıkarıldı.

ŞirketKapalı

Düşün Yayınevi

Eş Kurucu1955İstanbul

Kemal Tahir ile birlikte kurulan yayınevi.

ŞirketAktif

Nesin Yayınevi

Kurucu1968İstanbul

Aziz Nesin'in kendi eserlerini ve diğer yazarların kitaplarını yayımlamak amacıyla kurduğu yayınevi. Nesin'in vefatından sonra aile tarafından devam ettirilmiştir.

Zaman Çizelgesi

🌟
1915Doğum

20 Aralık'ta İstanbul Heybeliada'da doğdu. Asıl adı Mehmet Nusret.

🎓
1925Eğitim

Süleymaniye'de Kanuni Sultan Süleyman İlkokulu'na girdi

🎓
1927Eğitim

Darüşşafaka Lisesi'ne yatılı öğrenci olarak kabul edildi

1930Eğitim

Darüşşafaka'dan ayrılarak askeri okula kaydoldu

1934Diğer

Soyadı Kanunu ile 'Nesin' soyadını aldı

🎓
1935Eğitim

Kuleli Askeri Lisesi'ni bitirdi

🎓
1937Eğitim

Ankara Harp Okulu'ndan teğmen rütbesiyle mezun oldu

🎓
1939Eğitim

Askeri Fen Okulu'nu bitirdi

🏠
1940Diğer

İlk eşi Mübeccel Hanım ile evlendi. Kırklareli'nde görev yapıyordu.

📖
1941Eser

İlk öyküsü 'Bir Salkım Üzüm' Yedigün dergisinde yayımlandı

1942Diğer

Oğlu Ali Nesin (matematikçi, Nesin Matematik Köyü kurucusu) doğdu

📺
1944Kariyer

'Aziz Nesin' adını kullanmaya başladı. Askeri mahkemece yargılanarak ordudan ihraç edildi.

📺
1945Kariyer

Tan gazetesinde çalışmaya başladı. Gazetecilik ve yazarlık hayatına girdi.

1946Kariyer

Sabahattin Ali ile birlikte Markopaşa mizah gazetesini kurdu. İlk sayı 25 Aralık'ta çıktı; 60.000 tirajı aştı.

⚖️
1947Siyaset

Markopaşa yazıları nedeniyle tutuklandı; 10 ay hapis ve 13 ay sürgün cezası aldı

📖
1948Eser

İlk öykü kitabı 'Geriye Kalan' yayımlandı

1949Diğer

Sabahattin Ali'nin 2 Nisan'da cinayete kurban gitmesi. Markopaşa gazetesi türevleri (Malûm Paşa, Merhumpaşa, Ali Baba) sürekli kapatıldı.

⚖️
1950Siyaset

Felsefe Dersleri çevirisinin önsözü nedeniyle 16 ay hapis cezası aldı

📺
1952Kariyer

Akbaba dergisinde düzenli yazılar yazmaya başladı. Yoğun öykü üretim dönemi başladı.

1955Siyaset

6-7 Eylül olaylarında tutuklandı; Harbiye Askeri Cezaevi'nde 6 ay kaldı. Kemal Tahir ile Düşün Yayınevi'ni kurdu.

🏆
1956Ödül

İtalya Bordighera'da 'Kazan Töreni' öyküsüyle Altın Palmiye ödülünü kazandı. İlk uluslararası başarı.

🏆
1957Ödül

İkinci kez İtalya'da Altın Palmiye ödülünü 'Fil Hamdi' ile kazandı. Aynı yıl 8 ayrı kitap yayımladı.

📖
1961Eser

'Zübük' romanı yayımlandı; Türk siyasi hicvinin başyapıtı olarak kabul edildi

📺
1962Kariyer

Eserlerinin yabancı dillere çevrilmesi hız kazandı. 40'tan fazla dile çevrilen yapıtlarıyla dünya edebiyatında tanındı.

🏆
1966Ödül

Bulgaristan Gabrovo'da 'Vatanı Vazife' ile Altın Kirpi ödülünü kazandı. Otobiyografisinin birinci cildi yayımlandı.

📖
1967Eser

'Şimdiki Çocuklar Harika' romanı yayımlandı

1968Kariyer

Nesin Yayınevi'ni kurdu. Kendi eserlerinin yanı sıra diğer yazarların kitaplarını da yayımlamaya başladı.

🏆
1969Ödül

Moskova'da 'İnsanlar Uyanıyor' ile Altın Timsah ödülünü kazandı

1972Kariyer

Kimsesiz çocukların eğitimi için Nesin Vakfı'nı kurdu. Tüm telif gelirlerini vakfa bağışladı.

🏆
1974Ödül

Asya-Afrika Yazarlar Birliği Lotus Ödülü'nü aldı. TYS başkanlığına seçildi.

📖
1977Eser

'Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz' romanı yayımlandı. TYS başkanlığına yeniden seçildi.

⚖️
1980Siyaset

12 Eylül askeri darbesi sonrası 1402 sayılı sıkıyönetim kararıyla çeşitli baskılara maruz kaldı. Nesin Vakfı ilk çocukları kabul etmeye başladı. Zübük romanı Kartal Tibet yönetmenliğinde filme uyarlandı.

⚖️
1984Siyaset

Aydınlar Dilekçesi Hareketi'ni başlattı; aydınların ifade özgürlüğü için mücadele etti.

📖
1986Eser

'Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz' Atıf Yılmaz yönetmenliğinde filme uyarlandı.

🏆
1989Ödül

Sovyet Çocuk Fonu'ndan Tolstoy Altın Madalyası'nı aldı

🏆
1991Ödül

Fransa'dan Şövalye Nişanı (Chevalier) ve Viyana Tiyatro Ödülü'nü aldı

1993Diğer

2 Temmuz'da Sivas'ta Madımak Oteli yangınından sağ kurtuldu. Olayda 35 kişi hayatını kaybetti. Carl von Ossietzky Madalyası verildi.

🏆
1994Ödül

ABD Gazetecileri Koruma Komitesi'nden Uluslararası Basın Özgürlüğü Ödülü'nü aldı

🕊️
1995Diğer

6 Temmuz'da İzmir Çeşme'de kalp krizi sonucu vefat etti. Vasiyeti gereği Nesin Vakfı'nın Çatalca'daki bahçesine defnedildi.

Entelektüel Gelişim Dönemleri

Askeri Dönem (1937-1944)

1937–1944

Subaylık yıllarında edebiyata ilgi duymaya başladı. İlk öyküsü 'Bir Salkım Üzüm' 1941'de yayımlandı. Vedia Nesin takma adıyla aşk şiirleri yazdı. Sosyal adaletsizliklere duyarlılığı gelişti; ordu içindeki hiyerarşi ve bürokratik yapı sonraki mizahi yazılarının temelini oluşturdu.

Bir Salkım Üzüm

Gazetecilik ve Direniş Dönemi (1944-1955)

1944–1955

Ordudan ihraç edildikten sonra gazetecilik ve yazarlığa yöneldi. Sabahattin Ali ile Markopaşa'yı kurdu. Siyasi nedenlerle defalarca tutuklandı. Cezaevi deneyimleri yazarlığını derinleştirdi. Halk dilini ve gündelik yaşamın komik yanlarını keşfettiği dönem. Toplumcu gerçekçi bir edebiyat anlayışı benimsedi.

Geriye KalanMarkopaşa Gazetesi

Yoğun Üretim Dönemi (1955-1975)

1955–1975

En verimli dönem. Öykü, roman ve tiyatro türlerinde onlarca eser verdi. Uluslararası ödüller kazandı. Nesin Vakfı'nı kurdu. Mizah anlayışı bireysel hicivden toplumsal sistemi eleştiren evrensel bir düzeye evrildi. Bürokrasi, siyaset ve eğitim sisteminin yapısal sorunlarını sistematik biçimde ele aldı.

Fil HamdiZübükŞimdiki Çocuklar HarikaBöyle Gelmiş Böyle Gitmez

Olgunluk ve Toplumsal Mücadele Dönemi (1975-1995)

1975–1995

TYS başkanlığı, aydınlar dilekçesi, Sivas Katliamı. Basın özgürlüğü mücadelesi. Uluslararası basın ve barış ödülleri. Bu dönemde mizahı daha derinleşti ve hüzünlü bir boyut kazandı. Otobiyografik eserlerle hayat muhasebesini tamamladı. Nesin Vakfı'na adanmışlığı, toplumsal sorumluluğun pratiğe dönüşmesinin sembolü haline geldi.

Yaşar Ne Yaşar Ne YaşamazSivas AcısıYetmiş Yaşım Merhaba

Üretim Dönemleri

İlk Eserler Dönemi

1948–1955 · 5 eser

İlk öykü kitaplarının yayımlandığı, edebî kimliğin oluştuğu dönem. Cezaevi deneyimleri ve gazetecilik pratikleri yazarlık dilini şekillendirdi.

Altın Çağ

1955–1970 · 50 eser

En verimli yıllar. Onlarca öykü kitabı, romanlar ve tiyatro oyunları. Uluslararası ödüller. Yılda ortalama 3-4 kitap yayımladı.

Olgunluk Dönemi

1970–1995 · 40 eser

Otobiyografik eserler, denemeler, şiirler ve çocuk kitapları. Toplumsal angajman ve vakıf çalışmaları eser üretiminin önüne geçti.

Alıntılar

"Ben gözyaşını gülmeye dönüştüren bir simyacıyım."

— Röportaj

"Zor olanı deneyin. Zor olanı yapmaya çalışırken kolay olanı hiç değilse başarırsınız."

— Genel

"İnsan yalnız söylediğinden değil, sustuğundan da sorumludur."

— Genel

"Mizah, dünyamızı gülünç olmaktan kurtarır."

— Genel

"Düşünmek, sevmek, gülmek; hepsi bu."

— Genel

"Sağlıklı olan şeyler bizi güldürürse komedi olur; acı veren şeyler güldürürse hiciv."

— Cumhuriyet Döneminde Türk Mizahı (1973)

"Bu memlekette her şey olur, hiçbir şey olmaz."

— Zübük (1961)

"Türk erkeğinin dünyanın en kıskanç erkeklerinden olmasının nedeni, kız arkadaşlarına güvenmemeleri değil, kendilerine güvenmemeleridir."

— Genel

"Eşeği sağlam kazığa bağlayanların duaları kabul olur."

— Genel

"Deli bir toplumda akıllı olmak, bir çeşit deliliktir."

— Deliler Boşandı (1957)

"İnsanların çoğu başkalarının düşünceleriyle düşünür, başkalarının duygularıyla duyar, başkalarının istekleriyle ister."

— Genel

"Ölümden korkmuyorum; ama ölmek istemiyorum, çünkü daha yapacak çok işim var."

— Röportaj

"Okumak, bir insana yeni bir dünya kazandırır."

— Eğitim Üstüne (1979)

"Bizim toplumumuzda herkes herkesi yönetmek istiyor, ama kimse kendi kendini yönetemiyor."

— Aydınlar Üstüne (1980)

"Bir milletin aydınları ne kadar aydınsa, o millet de o kadar aydınlıktır."

— Aydınlar Üstüne (1980)

"Yazmak, benim için nefes almak gibidir; duramam."

— Böyle Gelmiş Böyle Gitmez · Böyle Gelmiş Böyle Gitmez I - Yol (1966)

Kaynakça

Nesin Vakfı, Aziz Nesin'in Aldığı Ödüller .

Kaynağa Git →

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, Aziz Nesin Biyografisi .

Kaynağa Git →

Aziz Nesin, Böyle Gelmiş Böyle Gitmez (3 cilt). Nesin Yayınevi .

Nesin Yayınevi, Aziz Nesin Kitaplığı .

Kaynağa Git →

Ali Nesin, Babam Aziz Nesin. Nesin Yayınevi .

Ataol Behramoğlu, Aziz Nesin: Bir Aydın Güncesi. Cumhuriyet Kitapları .

Raşit Çavaş, Aziz Nesin Kitabı (2000). Yapı Kredi Yayınları .

Selim İleri, Aziz Nesin'le Söyleşiler. Adam Yayınları .

Fethi Naci, Aziz Nesin'in Romanları. Oğlak Yayınları .

Wikipedia, Aziz Nesin .

Kaynağa Git →

Kültür ve Turizm Bakanlığı, Aziz Nesin Biyografisi .

Kaynağa Git →

T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri, Aziz Nesin ile İlgili Arşiv Belgeleri .

Kaynağa Git →

Alpay Kabacalı, Aziz Nesin'in Edebiyat Dünyası (1986). Cem Yayınevi .

Doğan Hızlan, Aziz Nesin ile Portre Söyleşi (1994). Hürriyet Gazetesi .

Zeynep Oral, Aziz Nesin: Yaşamı ve Yapıtları (1997). Everest Yayınları .

Bu sayfada bir hata mı var?

Hata Bildir