İktisadi İnhitat Tarihimizin Ahlâk ve Zihniyet Meseleleri

İktisadi İnhitat Tarihimizin Ahlâk ve Zihniyet Meseleleri, Sabri Ülgener'in 1951 yılında yayımlanan ve Türk iktisat tarihçiliğinin kurucu metinlerinden biri olarak kabul edilen temel eseridir. Çalışma, Osmanlı İmparatorluğu'nun iktisadi gerileme sürecini salt ekonomik göstergelerle değil, toplumun ahlâk ve zihniyet dünyasıyla ilişkilendirerek çözümlemeyi amaçlamaktadır.

Ülgener bu eserinde Max Weber'in Protestan ahlâkı-kapitalizm ilişkisini inceleyen metodolojisini Osmanlı-İslam bağlamına uyarlayarak özgün bir analitik çerçeve geliştirmektedir. Kitabın merkezinde 'zihniyet' kavramı yer almaktadır; bu kavram, bir toplumun ekonomik faaliyete, çalışmaya, birikime ve ticarete yönelik genel tutumunu ifade etmektedir.

Eser, özellikle İslam tasavvuf geleneğinin belirli yorumlarının — kalender tipi dervişliğin — dünyevi uğraşa ve maddi kazanca karşı ürettiği kayıtsızlığı incelemektedir. Ülgener'e göre bu kayıtsızlık zamanla toplumun genel iktisadi zihniyetinin bir parçası hâline gelmiş ve sermaye birikimini, girişimciliği ve ticari dinamizmi engelleyen bir ethos oluşturmuştur.

Kitap, Osmanlı iktisadının iç çözülmesini anlamak isteyen araştırmacılar için temel bir referans kaynağı olup din-ekonomi ilişkisi tartışmalarının Türkiye bağlamındaki ilk sistematik girişimlerinden biridir. Yayımlandığı dönemden bu yana çok sayıda baskı yapan eser, Türk sosyal bilim yazınının klasikleri arasında yer almaktadır.