Namık Kemal
1840, Tekirdağ — ☾ 1888
Namık Kemal (1840-1888), Tanzimat döneminin en önemli şair, yazar ve fikir adamlarından biridir. Hürriyet, vatan sevgisi ve meşrutiyet idealleriyle Osmanlı düşünce hayatını derinden etkilemiş, Genç Osmanlılar hareketinin en etkili isimlerinden biri olmuştur.
Namık Kemal, 21 Aralık 1840'ta Tekirdağ'da doğdu. Asıl adı Mehmed Kemal'dir. Babası Mustafa Asım Bey, annesi Fatma Zehra Hanım'dır. Çocukluğu dedesi Abdüllatif Paşa'nın yanında, Anadolu'nun çeşitli şehirlerinde geçti. Bu süreçte özel hocalardan Arapça, Farsça ve klasik edebiyat dersleri aldı.
İstanbul'a geldikten sonra Babıâli Tercüme Odası'nda memuriyete başladı. Bu dönemde Şinasi ile tanışması, hayatının dönüm noktası oldu. Şinasi'nin çıkardığı Tasvir-i Efkâr gazetesinde yazmaya başladı ve 1865'te gazetenin idaresini devraldı. Aynı yıl kurulan Yeni Osmanlılar Cemiyeti'nin en etkili üyelerinden biri oldu.
1867'de hükümetin baskıları nedeniyle Ziya Paşa ile birlikte Avrupa'ya kaçtı. Londra'da Hürriyet gazetesini çıkardı. Paris, Londra ve Cenevre'de sürgün hayatı yaşadı. Bu dönemde Batı edebiyatını ve siyasi düşüncesini yakından tanıma fırsatı buldu.
1870'te İstanbul'a döndü ve İbret gazetesini çıkarmaya başladı. Gazete, hükümet tarafından defalarca kapatıldı. 1873'te Vatan Yahut Silistre oyununun Gedikpaşa Tiyatrosu'nda sahnelenmesi büyük heyecan yarattı; halk gösterileri üzerine Namık Kemal Magosa'ya sürgün edildi.
Magosa sürgünü (1873-1876) boyunca en verimli eserlerini kaleme aldı: İntibah romanı, Cezmi romanı, Celâleddin Harzemşah tiyatrosu ve çok sayıda makale bu dönemde yazıldı. 1876'da I. Meşrutiyet'in ilanıyla serbest bırakıldı ve Kanun-i Esasi'nin hazırlanmasında görev aldı.
II. Abdülhamid'in Meclis-i Mebusan'ı kapatmasından sonra çeşitli vilayetlerde mutasarrıflık görevlerinde bulundu. Midilli, Rodos ve Sakız adalarında idari görevler üstlendi. 2 Aralık 1888'de Sakız Adası'nda hayatını kaybetti. Naaşı Gelibolu'da Bolayır'a defnedildi.
Eğitim Hayatı
Kariyer Kronolojisi
Dergiler & Gazeteler
Üretim Dönemleri
Gazetecilik Dönemi
Tasvir-i Efkâr, Hürriyet ve İbret gazetelerinde yoğun makale üretimi. Osmanlı'da modern gazeteciliğin öncü isimlerinden biri olarak halkı aydınlatma ve kamuoyu oluşturma işlevini üstlendi.
Tiyatro ve Roman Dönemi
Magosa sürgünü ve sonrasında tiyatro oyunları, romanlar ve şiirler. Batılı edebi türlerin Osmanlı edebiyatına taşınmasında en verimli dönem. Altı tiyatro oyunu, iki roman ve çok sayıda şiir bu dönemde kaleme alındı.
Tarih ve Eleştiri Dönemi
Edebiyat eleştirileri, tarih eserleri ve savunma metinlerinin yazıldığı dönem. Osmanlı ve İslâm tarihine yönelik araştırmaları, edebiyat kuramına dair görüşleri ve polemik yazıları bu döneme aittir.
Düşünsel Çizgi
Namık Kemal, Batı'dan aldığı hürriyet, vatan ve meşrutiyet kavramlarını Osmanlı-İslâm geleneğiyle bağdaştırarak özgün bir siyasi ve edebi düşünce oluşturmuştur. Edebiyatı toplumsal fayda aracı olarak görmüş, tiyatroyu halkı aydınlatmanın en etkili yolu saymıştır. Montesquieu, Rousseau ve Victor Hugo gibi Batılı düşünür ve yazarlardan etkilenirken, İslâm siyasi geleneğindeki şûra, adalet ve meşveret kavramlarını da düşünce sistemine entegre etmiştir.
Klasik Şiir Dönemi (1854-1862)
1854–1862Divan edebiyatı geleneğinde şiirler yazdığı, Arapça ve Farsça eğitiminin sürdüğü dönem. Encümen-i Şuarâ toplantılarına katıldı. Leskofçalı Gâlib ve diğer klasik şairlerle tanıştı. Divan şiiri formlarında ilk denemelerini gerçekleştirdi.
Gazetecilik ve Siyasi Uyanış (1862-1867)
1862–1867Şinasi ile tanışması sonrası Batı düşüncesine yöneldiği, gazetecilik ve siyasi mücadelenin başladığı dönem. Batılı düşünce akımlarını Fransızca kaynaklardan tanımaya başladı. Montesquieu ve Rousseau okumaları bu döneme rastlar. Basın özgürlüğü ve meşrutiyet fikirleri şekillenmeye başladı.
Avrupa Sürgünü (1867-1870)
1867–1870Avrupa'da Batı edebiyatını ve siyasi düşüncesini doğrudan tanıdığı, hürriyet ideallerinin pekiştiği dönem. Victor Hugo, Molière ve Shakespeare okumaları derinleşti. Fransız İhtilali'nin idealleri ve parlamenter sistem hakkında doğrudan gözlem imkânı buldu. Avrupa'daki siyasi sürgünlerle fikir alışverişinde bulundu.
Verimli Mücadele Dönemi (1870-1876)
1870–1876İstanbul'da İbret gazetesi, Magosa sürgünü ve en önemli edebi eserlerini verdiği dönem. Roman, tiyatro ve şiirde yenilikçi eserlerin ortaya çıktığı yıllar. Edebiyatı toplumsal değişimin aracı olarak gören anlayışını en güçlü biçimde ortaya koydu. Batılı edebi türleri Osmanlı edebiyatına kazandırdı.
Olgunluk ve Son Dönem (1876-1888)
1876–1888I. Meşrutiyet sonrası kısa serbesti, ardından çeşitli adalarda mutasarrıflık görevleri. Tarih yazıcılığı ve edebiyat eleştirisinin ağırlık kazandığı dönem. Osmanlı tarihini İslâm medeniyeti perspektifinden yeniden yorumlama çabası öne çıktı. Renan Müdafaanamesi ile İslâm medeniyeti savunusunu sistematik olarak ortaya koydu.
Önemli Dönüm Noktaları
Kamusal Faaliyetler
Uzmanlık Alanları & Kavramlar
Uzmanlık Alanları
Temel Kavramlar
Vefatı
1846 — Annesinin vefatının ardından dedesi Abdüllatif Paşa'nın yanına gitti
1888 — 2 Aralık'ta Sakız Adası'nda vefat etti; naaşı Gelibolu Bolayır'a defnedildi
Toplam 23 eser · Kronolojik sıralama (yeniden eskiye)
1900'ler
Kara Belâ
Diğer1880'ler
Osmanlı Tarihi
Araştırmaİrfan Paşa'ya Mektup
DenemeEvrak-ı Perişan
AraştırmaDevr-i İstîlâ
AraştırmaCelâleddin Harzemşah
DiğerTahrib-i Harabat
İncelemeTakip
İncelemeMukaddime-i Celâl
İncelemeKanije
DiğerCezmi
Roman1870'ler
Renan Müdafaanamesi
DenemeVaveylâ
ŞiirHilâl-i Osmânî
ŞiirGülnihal
DiğerBarika-i Zafer
AraştırmaAkif Bey
DiğerSilistre Muhasarası
AraştırmaVatan Yahut Silistre
DiğerZavallı Çocuk
DiğerProgram Serileri
Düzenli yayınlanan program ve seri içerikler
Namık Kemal - Portreler
TRTTRT'nin hazırladığı Portreler kuşağında Namık Kemal'in hayatı, eserleri ve düşünce dünyasının anlatıldığı belgesel program.
Tarihe Tanıklık: Namık Kemal ve Genç Osmanlılar
TRTGenç Osmanlılar hareketini ve Namık Kemal'in bu hareketteki rolünü tarihsel belgeler ışığında ele alan belgesel program.
Konferanslar
2 konferans ve panel kaydı
Videolar
4 video kaydı
Kısa Kesitler
2 kesit — arşiv dışı
Köşe Yazarlığı
Kurumsal Roller
Kurucu Üye — Yeni Osmanlılar Cemiyeti
Meşrutiyet ve anayasal yönetim için mücadele eden cemiyetin en etkili üyelerinden biri olarak faaliyet gösterdi.
Üye — Şûra-yı Devlet (Danıştay)
I. Meşrutiyet döneminde Kanun-i Esasi hazırlıklarına katıldı.
Üye — Encümen-i Şuarâ
Leskofçalı Gâlib'in başkanlığındaki şairler meclisine katıldı; klasik şiir geleneğini tanıdı.
Siyasi Faaliyetler
Midilli Mutasarrıfı
Rodos Mutasarrıfı
Sakız Mutasarrıfı
Namık Kemal'in kurucusu olduğu veya kuruluşunda önemli rol üstlendiği kuruluşlar.
Hürriyet Gazetesi
Londra'da Ziya Paşa ile birlikte çıkardığı, Osmanlı'da meşrutiyet ve hürriyet fikirlerini savunan gazete.
Yeni Osmanlılar Cemiyeti
Osmanlı İmparatorluğu'nda meşrutiyet ve anayasal yönetimi savunan siyasi cemiyet.
İbret Gazetesi
İstanbul'da çıkardığı, siyasi ve toplumsal konularda halkı bilinçlendirmeyi amaçlayan gazete. Hükümet tarafından defalarca kapatılmıştır.
Zaman Çizelgesi
Tekirdağ'da doğdu (21 Aralık 1840)
Annesinin vefatının ardından dedesi Abdüllatif Paşa'nın yanına gitti
Dedesi Abdüllatif Paşa ile birlikte Kars'ta bulundu; burada ilk edebi merakı oluştu
Sofya'da Arapça, Farsça ve Divan edebiyatı eğitimi aldı
İstanbul'a gelerek Babıâli Tercüme Odası'nda memuriyete başladı
Fransızca öğrenmeye başladı; Batı edebiyatıyla tanışması bu dönemde gerçekleşti
Encümen-i Şuarâ toplantılarına katılmaya başladı; Leskofçalı Gâlib ile tanıştı
Şinasi ile tanıştı; Tasvir-i Efkâr gazetesinde yazmaya başladı
İlk önemli makaleleri Tasvir-i Efkâr'da yayımlandı; toplumsal konularda kalem oynamaya başladı
Tasvir-i Efkâr gazetesinin idaresini devraldı
Yeni Osmanlılar Cemiyeti'nin kuruluşuna katıldı
Tasvir-i Efkâr'daki sert siyasi yazıları nedeniyle hükümetle gerginlik arttı
Hükümet baskısı nedeniyle Ziya Paşa ile birlikte Avrupa'ya kaçtı
Londra'da Hürriyet gazetesini çıkarmaya başladı
Paris'te Batılı fikir adamları ve edebiyatçılarla temas kurdu
Avrupa'dan İstanbul'a döndü
İbret gazetesini çıkarmaya başladı
Vatan Yahut Silistre oyunu Gedikpaşa Tiyatrosu'nda sahnelendi; büyük heyecan yarattı
Halk gösterileri üzerine Magosa'ya (Kıbrıs) sürgün edildi
Zavallı Çocuk tiyatro oyununu yazdı
Magosa sürgününde Akif Bey tiyatrosunu yazdı
Silistre Muhasarası tarih eserini kaleme aldı
Gülnihal tiyatrosunu tamamladı
Barika-i Zafer tarihsel incelemesini yazdı
İntibah romanı yayımlandı; Türk edebiyatının ilk edebi romanı kabul edildi
Hürriyet Kasidesi ve Vaveylâ şiirleri yayımlandı
I. Meşrutiyet'in ilanıyla sürgünden döndü; Kanun-i Esasi hazırlıklarına katıldı
Midilli Adası mutasarrıflığına atandı
Renan Müdafaanamesi'ni kaleme aldı; Ernest Renan'a cevap verdi
Cezmi romanı yayımlandı; Türk edebiyatının ilk tarihi romanı olarak kabul edildi
Kanije manzum tiyatro eserini yazdı
Rodos mutasarrıflığına atandı
Celâleddin Harzemşah tiyatrosunu ve Mukaddime-i Celâl'i tamamladı
Tahrib-i Harabat ve Takip edebiyat eleştirileri yayımlandı
Evrak-ı Perişan ve Devr-i İstîlâ tarih eserleri yayımlandı
Sakız Adası mutasarrıflığına atandı
İrfan Paşa'ya Mektup'u kaleme aldı
2 Aralık'ta Sakız Adası'nda vefat etti; naaşı Gelibolu Bolayır'a defnedildi
Entelektüel Gelişim Dönemleri
Klasik Şiir Dönemi (1854-1862)
1854–1862Divan edebiyatı geleneğinde şiirler yazdığı, Arapça ve Farsça eğitiminin sürdüğü dönem. Encümen-i Şuarâ toplantılarına katıldı. Leskofçalı Gâlib ve diğer klasik şairlerle tanıştı. Divan şiiri formlarında ilk denemelerini gerçekleştirdi.
Gazetecilik ve Siyasi Uyanış (1862-1867)
1862–1867Şinasi ile tanışması sonrası Batı düşüncesine yöneldiği, gazetecilik ve siyasi mücadelenin başladığı dönem. Batılı düşünce akımlarını Fransızca kaynaklardan tanımaya başladı. Montesquieu ve Rousseau okumaları bu döneme rastlar. Basın özgürlüğü ve meşrutiyet fikirleri şekillenmeye başladı.
Avrupa Sürgünü (1867-1870)
1867–1870Avrupa'da Batı edebiyatını ve siyasi düşüncesini doğrudan tanıdığı, hürriyet ideallerinin pekiştiği dönem. Victor Hugo, Molière ve Shakespeare okumaları derinleşti. Fransız İhtilali'nin idealleri ve parlamenter sistem hakkında doğrudan gözlem imkânı buldu. Avrupa'daki siyasi sürgünlerle fikir alışverişinde bulundu.
Verimli Mücadele Dönemi (1870-1876)
1870–1876İstanbul'da İbret gazetesi, Magosa sürgünü ve en önemli edebi eserlerini verdiği dönem. Roman, tiyatro ve şiirde yenilikçi eserlerin ortaya çıktığı yıllar. Edebiyatı toplumsal değişimin aracı olarak gören anlayışını en güçlü biçimde ortaya koydu. Batılı edebi türleri Osmanlı edebiyatına kazandırdı.
Olgunluk ve Son Dönem (1876-1888)
1876–1888I. Meşrutiyet sonrası kısa serbesti, ardından çeşitli adalarda mutasarrıflık görevleri. Tarih yazıcılığı ve edebiyat eleştirisinin ağırlık kazandığı dönem. Osmanlı tarihini İslâm medeniyeti perspektifinden yeniden yorumlama çabası öne çıktı. Renan Müdafaanamesi ile İslâm medeniyeti savunusunu sistematik olarak ortaya koydu.
Üretim Dönemleri
Gazetecilik Dönemi
Tasvir-i Efkâr, Hürriyet ve İbret gazetelerinde yoğun makale üretimi. Osmanlı'da modern gazeteciliğin öncü isimlerinden biri olarak halkı aydınlatma ve kamuoyu oluşturma işlevini üstlendi.
Tiyatro ve Roman Dönemi
Magosa sürgünü ve sonrasında tiyatro oyunları, romanlar ve şiirler. Batılı edebi türlerin Osmanlı edebiyatına taşınmasında en verimli dönem. Altı tiyatro oyunu, iki roman ve çok sayıda şiir bu dönemde kaleme alındı.
Tarih ve Eleştiri Dönemi
Edebiyat eleştirileri, tarih eserleri ve savunma metinlerinin yazıldığı dönem. Osmanlı ve İslâm tarihine yönelik araştırmaları, edebiyat kuramına dair görüşleri ve polemik yazıları bu döneme aittir.
Alıntılar
"Ne mümkün zulm ile bîdâd ile imhâ-yı hürriyet / Çalış idrâki kaldır muktedirsen âdemiyyetten."
"Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini / Yok mudur kurtaracak bahtı kara mâderini."
"Görüp ahkâm-ı asrı münharif sıdk u selâmetten / Çekildik izzet ü ikbâl ile bâb-ı hükûmetten."
"İnsan hür doğar, hür yaşar."
"Vatan bir bütündür, parçalanamaz."
"Tiyatro eğlence yeri değil, milletlerin mektebidir."
"Edebiyat olmadan maarif, maarif olmadan millet terakki edemez."
"Milletin hâkimiyeti, milletin kendi elinde olmalıdır."
"Bir milletin geri kalmasının sebebi istibdattır."
"Hürriyet olmayan yerde adalet olmaz, adalet olmayan yerde memleket ayakta durmaz."
"Usanmaz kendini insan bilenler halka hizmetten / Mürüvvet-mend olan mazluma el çekmez iânetten."
"Yaşamak isterseniz ölmeyi biliniz."
Kaynakça
Mehmet Kaplan, Namık Kemal: Hayatı ve Eserleri. Dergâh Yayınları .
Ahmet Hamdi Tanpınar, 19uncu Asır Türk Edebiyatı Tarihi. Yapı Kredi Yayınları .
Şerif Mardin, Yeni Osmanlı Düşüncesinin Doğuşu. İletişim Yayınları .
Mithat Cemal Kuntay, Namık Kemal: Devrinin İnsanları ve Olayları Arasında. Maarif Matbaası .
Fevziye Abdullah Tansel, Namık Kemal'in Hususi Mektupları (I-IV). Türk Tarih Kurumu Yayınları .
TDV İslâm Ansiklopedisi, Namık Kemal maddesi .
Kâzım Yetiş, Namık Kemal'in Türk Dili ve Edebiyatı Üzerine Görüşleri ve Yazıları. İstanbul Üniversitesi Yayınları .
Birol Emil, Namık Kemal'in Edebî Kişiliği. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları .
Kenan Akyüz, Modern Türk Edebiyatının Ana Çizgileri. İnkılâp Kitabevi .
Niyazi Berkes, Türkiye'de Çağdaşlaşma. Yapı Kredi Yayınları .
Hüseyin Çelik, Namık Kemal: Osmanlı Modernleşmesinin Meseleleri. Kitabevi Yayınları .
Özön, Mustafa Nihat, Namık Kemal ve İbret Gazetesi. Yapı Kredi Yayınları .
Ebüzziya Tevfik, Yeni Osmanlılar Tarihi. Kervan Yayınları .
Bu sayfada bir hata mı var?
Hata Bildir