Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır
1878, Antalya (Elmalı) — ☾ 1942
Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır (1878-1942), Osmanlı'nın son ve Cumhuriyet'in ilk döneminde yaşamış büyük İslam âlimi, müfessir ve düşünürdür. Darülfünun müderrisi, Meclis-i Mebusan mebusu ve Şeyhülislamlık bünyesinde görev yapan Yazır, 'Hak Dini Kur'an Dili' adlı 9 ciltlik tefsiriyle Türk-İslam düşünce tarihinin en önemli eserlerinden birini ortaya koymuştur. Fıkıh, kelam, felsefe ve mantık alanlarında derin bilgi sahibi olan Yazır, İslam düşüncesinin modern dönemde de geçerliliğini savunan akılcı bir âlimdir.
Muhammed Hamdi Yazır, 1878'de Antalya'nın Elmalı ilçesinde dünyaya geldi. Babası Numan Efendi, Elmalı'nın tanınmış âlimlerinden biriydi. Küçük yaşlardan itibaren babasından ve mahalli hocalardan Arapça, Farsça ve temel İslami ilimler eğitimi aldı.
1895'te İstanbul'a gelerek Beyazıt Camii medresesine girdi. Devrin önde gelen âlimlerinden dersler aldı. Kayserili Mahmud Hamdi Efendi'den icazet alarak eğitimini tamamladı. Medrese eğitiminin yanı sıra felsefe, mantık ve modern ilimlerle de ilgilendi.
Yüksek ilmi donanımıyla kısa sürede tanınan Yazır, Beyazıt Camii'nde müderrislik yapmaya başladı. Darülfünun (İstanbul Üniversitesi) İlahiyat Fakültesi'nde mantık, felsefe ve kelam dersleri verdi. Osmanlı ilim çevrelerinde saygın bir konuma yükseldi.
1908 Meşrutiyet'in ilanının ardından siyasi hayata atıldı. Antalya mebusu olarak Meclis-i Mebusan'a girdi. Meclis'te eğitim, din işleri ve hukuk komisyonlarında çalıştı. Şeyhülislamlık bünyesinde Darü'l-Hikmeti'l-İslamiye azalığı yaptı.
Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı dönemlerinde İstanbul'da kaldı. Cumhuriyet'in ilanının ardından siyasi hayattan çekilerek ilmi çalışmalarına yoğunlaştı. Bu dönemde hayatının en büyük eseri olan 'Hak Dini Kur'an Dili' tefsirini kaleme almaya başladı.
Diyanet İşleri Başkanlığı'nın talebiyle 1926'da başladığı tefsir çalışmasını 1938'de tamamladı. 9 cilt olarak yayımlanan Hak Dini Kur'an Dili, Türkçe yazılmış en kapsamlı ve en önemli Kur'an tefsiri olarak kabul edilmektedir. Eser, klasik tefsir geleneğini modern Türkçeyle buluşturmuş, fıkhi, kelami, felsefi ve dilbilimsel açıklamalarıyla derinlikli bir Kur'an yorumu sunmuştur.
Yazır ayrıca Fransız filozof Paul Janet ve Gabriel Séailles'in 'Metalib ve Mezahib' (Materyalizm ve Spiritüalizm) adlı felsefe tarihine ilişkin eserini Türkçeye çevirerek kapsamlı haşiyeler (dipnotlar ve yorumlar) eklemiştir. Bu çalışma, Batı felsefesi ile İslam düşüncesi arasında karşılaştırmalı bir perspektif sunmaktadır.
Fıkıh, kelam, tefsir, mantık ve felsefe alanlarında derin bilgiye sahip olan Yazır, hat sanatında da maharet sahibiydi ve güzel hattıyla tanınıyordu.
27 Mayıs 1942'de İstanbul'da vefat etti. Sahrayıcedit Mezarlığı'na defnedildi. Geride bıraktığı Hak Dini Kur'an Dili, Türkiye'de en çok okunan ve en çok referans verilen Kur'an tefsiri olmaya devam etmektedir.
Eğitim Hayatı
Kariyer Kronolojisi
Yayınevleri
Üretim Dönemleri
Erken İlmi Eserler
Dergi makaleleri, vakıf hukuku eseri ve felsefe çevirisi.
Tefsir Dönemi
9 ciltlik Hak Dini Kur'an Dili tefsirinin telifi.
Düşünsel Çizgi
Elmalılı Hamdi Yazır, klasik İslam ilim geleneğinin son büyük temsilcilerinden biridir. Fıkıh, kelam, tefsir, mantık ve felsefe alanlarında derin bilgiye sahip olan Yazır, İslam düşüncesinin akılcı ve sistematik bir biçimde sunulmasını amaçlamıştır. Hak Dini Kur'an Dili tefsiri, bu çok yönlü ilmi birikimin en kapsamlı ifadesidir.
Eğitim ve İlk Dönem
1878–1908Elmalı'da başlayan ve İstanbul medreselerinde derinleşen klasik İslam eğitimi. Fıkıh, kelam, mantık ve felsefe alanlarında temel formasyon kazandığı dönem.
Meşrutiyet ve Aktif Hayat Dönemi
1908–1925Siyasi hayata girişi, Darülfünun müderrisliği ve ilmi faaliyetleri. Beyanu'l-Hak makaleleri, vakıf hukuku eseri ve Metalib ve Mezahib çevirisi bu döneme aittir.
Tefsir Dönemi
1926–1942Hayatının en verimli ve en yoğun ilmi çalışma dönemi. Hak Dini Kur'an Dili tefsirini kaleme aldı; tüm ilmi birikimini bu eserde yoğunlaştırdı.
Önemli Dönüm Noktaları
Kamusal Faaliyetler
Uzmanlık Alanları & Kavramlar
Uzmanlık Alanları
Temel Kavramlar
Vefatı
1942 — 27 Mayıs'ta İstanbul'da vefat etti.
Toplam 5 eser · Kronolojik sıralama (yeniden eskiye)
1930'ler
Hak Dini Kur'an Dili
Araştırma1920'ler
Hz. Muhammed'in Dini: İslam
Araştırma1910'ler
İrşadü'l-Ahlâf fi Ahkâmi'l-Evkâf
Araştırma1900'ler
Akademik Makaleler
Fıkıh ve kelam konulu muhtelif makaleler
Sebilürreşad dergisi yazıları
Akademik Görevler
Müderris — Beyazıt Camii Medresesi
Müderris — Darülfünun İlahiyat Fakültesi
Kurumsal Roller
Aza (Üye) — Darü'l-Hikmeti'l-İslamiye
Şeyhülislamlık bünyesindeki İslami danışma ve fetva kurumunda görev yaptı.
Siyasi Faaliyetler
Antalya Mebusu
Zaman Çizelgesi
Antalya'nın Elmalı ilçesinde doğdu.
İstanbul'a gelerek Beyazıt Camii medresesine girdi.
İcazetini alarak müderrisliğe başladı.
Meşrutiyet'in ilanının ardından Antalya mebusu olarak Meclis-i Mebusan'a girdi.
Beyanu'l-Hak dergisinde yazılar yayımlamaya başladı.
İrşadü'l-Ahlâf fi Ahkâmi'l-Evkâf adlı vakıf hukuku eserini yayımladı.
Darülfünun İlahiyat Fakültesi'nde müderrisliğe başladı.
Darü'l-Hikmeti'l-İslamiye azalığına atandı.
Metalib ve Mezahib çeviri ve haşiyesini tamamladı.
Diyanet İşleri Başkanlığı'nın talebiyle Hak Dini Kur'an Dili tefsirini yazmaya başladı.
Hak Dini Kur'an Dili tefsirinin ilk ciltleri yayımlanmaya başladı.
9 ciltlik tefsir çalışmasını tamamladı.
27 Mayıs'ta İstanbul'da vefat etti.
Entelektüel Gelişim Dönemleri
Eğitim ve İlk Dönem
1878–1908Elmalı'da başlayan ve İstanbul medreselerinde derinleşen klasik İslam eğitimi. Fıkıh, kelam, mantık ve felsefe alanlarında temel formasyon kazandığı dönem.
Meşrutiyet ve Aktif Hayat Dönemi
1908–1925Siyasi hayata girişi, Darülfünun müderrisliği ve ilmi faaliyetleri. Beyanu'l-Hak makaleleri, vakıf hukuku eseri ve Metalib ve Mezahib çevirisi bu döneme aittir.
Tefsir Dönemi
1926–1942Hayatının en verimli ve en yoğun ilmi çalışma dönemi. Hak Dini Kur'an Dili tefsirini kaleme aldı; tüm ilmi birikimini bu eserde yoğunlaştırdı.
Üretim Dönemleri
Erken İlmi Eserler
Dergi makaleleri, vakıf hukuku eseri ve felsefe çevirisi.
Tefsir Dönemi
9 ciltlik Hak Dini Kur'an Dili tefsirinin telifi.
Alıntılar
"Kur'an, akla kapı açar, onu rehber edinir; akla isyan etmeyi değil, aklı kullanmayı emreder."
"İlim, hakikati araştırmak; din, hakikate teslim olmaktır. İkisi arasında tezat değil, uyum vardır."
"Her meselenin hallinde ilk başvurulacak kaynak Kur'an'dır; zira Kur'an, bütün meselelerin esasını tespite kifayet eder."
Kaynakça
İsmail Kara, Türkiye'de İslamcılık Düşüncesi (1997). Kitabevi Yayınları .
Diyanet İslam Ansiklopedisi, Elmalılı Muhammed Hamdi maddesi .
Kaynağa Git →Ömer Nasuhi Bilmen, Büyük Tefsir Tarihi (1960). Bilmen Yayınevi .
Bu sayfada bir hata mı var?
Hata Bildir