Hulusi Behçet

Hulusi Behçet, 20 Şubat 1889 tarihinde İstanbul'da dünyaya geldi. Milli Eğitim müdürlerinden Ahmet Behçet'in oğlu olarak doğan Hulusi, babasının Beyrut'taki görevi nedeniyle çocukluk yıllarının bir bölümünü bu şehirde geçirdi ve ilk eğitimine 1895'te Beyrut'taki bir Fransız okulunda başladı. İstanbul'a döndükten sonra Beşiktaş Rüştiyesi'ni ve ardından Kuleli Askeri Tıbbiye İdadisi'ni tamamladı.

Tıp eğitimine Gülhane Askeri Tıbbiye Mektebi'nde devam eden Behçet, 1910 yılında tabip yüzbaşı rütbesiyle bu okuldan mezun oldu. Mezuniyetinin ardından Gülhane Askeri Hastanesi Deri ve Frengi Kliniği'nde çalışmaya başladı ve 1914 yılına kadar bu klinikte hizmet verdi. Dönemin köklü askeri tıp eğitim kurumu olan Gülhane'de aldığı disiplinli ve sistematik eğitim, ilerleyen yıllardaki klinik araştırmacı kimliğinin temelini oluşturdu.

Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle birlikte Behçet, Edirne, Eskişehir ve Kırklareli'deki askeri hastanelerde başhekim yardımcılığı ve dermatoloji uzmanlığı görevlerini üstlendi. Savaş yıllarında edindiği geniş kapsamlı klinik gözlem deneyimi, farklı hasta popülasyonlarını ve cilt hastalıklarını yakından tanıma fırsatı verdi.

Birinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinin ardından bilgi ve tecrübesini artırmak amacıyla yurt dışına çıkan Behçet, Budapeşte ve Berlin'deki çeşitli hastanelerde dermatoloji ve veneroloji alanında çalışmalar yaptı. Berlin'deki ünlü Charité Hastanesi'nde dönemin önde gelen hekimleri Blumenthal ve Schereschewsky'nin yanında gönüllü asistan olarak görev yaptı. Yaklaşık bir yıl süren bu yurt dışı deneyiminin ardından 1919'da İstanbul'a döndü.

İstanbul'a dönüşünün ardından Hasköy Zührevi Hastalıklar Hastanesi'nde başhekimlik görevine atandı. 1923 yılından itibaren Vakıf Gureba Hastanesi'nde dermatoloji uzmanı olarak çalışmalarını sürdürdü. Bu yıllarda Behçet, frengi (sifiliz) hastalığı üzerine yoğun araştırmalara girişti ve bu alanda uluslararası dergilerde çok sayıda makale yayımladı. Aynı dönemde şark çıbanı (leishmaniasis) üzerine de önemli çalışmalar yürüttü; şark çıbanının kabuklu formunun kaldırılmasıyla ortaya çıkan 'tırnak belirtisi'ni tıp literatürüne ilk kez tanımlayan hekim oldu.

1924-1925 yıllarında kliniğinde takip ettiği bir hastada tekrarlayan ağız aftları, genital ülserler ve göz iltihabının bir arada bulunduğunu gözlemledi. O güne kadar bu belirtiler ayrı ayrı hastalıklara bağlanıyor, sifiliz veya tüberküloz gibi tanılar konuluyordu. Behçet ise bu bulguların tek bir hastalığın farklı tezahürleri olabileceğini düşünmeye başladı. 1930 yılında benzer belirtiler gösteren ikinci bir hasta ile karşılaşması bu hipotezini güçlendirdi.

Cumhuriyet'in ilanını izleyen yıllarda ve özellikle 1933'teki üniversite reformu kapsamında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi bünyesinde Deri Hastalıkları ve Frengi Kliniği'ni kuran ve başkanlığına getirilen Behçet, profesör unvanını alan ilk Türk akademisyen oldu. Bu göreviyle hem eğitim hem de klinik araştırma faaliyetlerini yoğun biçimde sürdürdü.

Türk tıp yayıncılığındaki boşluğu doldurmak amacıyla 1934'te 'Deri Hastalıkları ve Frengi Kliniği Arşivi'ni yayın hayatına soktu ve editörlüğünü bizzat üstlendi. Türkiye'nin ilk dermatoloji-veneroloji dergisi olan bu yayın, 1947 yılına kadar kesintisiz şekilde çıkmaya devam etti.

1935 yılında Budapeşte'de düzenlenen Uluslararası Dermatoloji Kongresi'nde mantar hastalıkları (mikoloji) üzerine sunduğu çalışmalar diploma ve plaketle ödüllendirildi. Aynı yıllarda yüzeyel ve derin mantar hastalıkları ve tedavileri üzerine araştırmalarını yoğunlaştırdı.

1936 yılında üçlü semptom kompleksine ilişkin bulgularını ilk kez 'Deri Hastalıkları ve Frengi Kliniği Arşivi'nde Türkçe olarak yayımladı. 1937'de aynı bulguları daha kapsamlı bir makaleyle Almanca yayımlanan 'Dermatologische Wochenschrift' dergisinde uluslararası tıp kamuoyuna sundu. Bu makale, söz konusu klinik tablonun bağımsız bir hastalık olarak tıp literatüründe tanımlanmasında temel başvuru belgesi niteliği kazandı. 1938'de konuyu daha ayrıntılı biçimde yine aynı dergide işledi.

1939 yılında İstanbul Üniversitesi'nde ordinaryüs profesör unvanına layık görüldü. Aynı yıl Alman bilimsel dergileri 'Dermatologische Wochenschrift' ve 'Medizinische Wochenschrift'in muhabir üyeliğine seçildi.

1940 yılında frengi hastalığının tanısı ve ilişkili deri hastalıkları üzerine 'Klinikte ve Pratikte Frengi Teşhisi ve Benzeri Deri Hastalıkları' adlı kapsamlı monografisini yayımladı. 450 sayfa metin ve 130 sayfa resimden oluşan bu eser, dönemin frengi bilgisinin bütünsel bir derlemesi olarak Türk tıp literatürüne önemli bir katkı sundu.

Makalenin yayımlanmasının ardından Behçet'in tanımladığı klinik tablo uluslararası çevrelerde hızla kabul gördü. 13-14 Eylül 1947'de Cenevre'de toplanan Uluslararası Dermatoloji Kongresi'nde Zürih Tıp Fakültesi dermatoloji öğretim üyesi Prof. Mischer'in önerisiyle hastalık tablosuna resmen 'Behçet Hastalığı' (Morbus Behçet) adı verildi. Bu tanıma, bir Türk bilim insanının adının uluslararası tıp terminolojisine kalıcı biçimde girmesinin nadir örneklerinden birini oluşturmaktadır.

Hulusi Behçet, bu uluslararası kabulden kısa bir süre sonra, 8 Mart 1948'de İstanbul'da hayatını kaybetti. Akademik yaşamı boyunca yaklaşık 196 bilimsel makale (53'ü uluslararası dergilerde), iki tıbbi kitap, 12 monografi ve 17 tıbbi tercüme yayımlayan Behçet, dermatoloji, veneroloji, mikoloji ve otoimmün hastalıklar alanlarında Türk tıbbının uluslararası düzeye taşınmasında belirleyici bir rol oynamıştır. Vefatından yıllar sonra 1975'te TÜBİTAK Bilim Hizmet Ödülü, 1982'de Eczacıbaşı Tıp Ödülü ile onurlandırılmış; 1980'de anısına posta pulu basılmıştır. Günümüzde Behçet Hastalığı, dünya genelinde araştırma konusu olmaya devam etmekte; etiyolojisi ve tedavisi üzerine çok sayıda çalışma yürütülmektedir.